အင်္ဂါအစားထိုးပြီးနောက် ကင်ဆာပါကူးစက်ခဲ့သည် — အလှူရှင်တစ်ဦးထံမှ လူ ၄ ဦးသို့ ရင်သားကင်ဆာပျံ့နှံ့ခဲ့တဲ့ ရှားပါးဖြစ်ရပ်

၂၀၀၇ ခုနှစ်က ဖြစ်ပွားခဲ့တဲ့ အင်္ဂါအစားထိုးမှုဆိုင်ရာ ဒီဖြစ်ရပ်ဟာ ဆေးပညာလောကမှာ အလွန်ရှားပါးပြီး ထိတ်လန့်စရာကောင်းတဲ့ donor-derived cancer case တစ်ခုအဖြစ် မှတ်တမ်းတင်ခံထားရပါတယ်။ အသက် ၅၃ နှစ်အရွယ် အမျိုးသမီးအလှူရှင်တစ်ဦးဟာ subarachnoid hemorrhage ကြောင့် ကွယ်လွန်ပြီးနောက် သူမရဲ့ ကျောက်ကပ်နှစ်ဖက်၊ အဆုတ်နှစ်ဖက်၊ အသည်းနဲ့ နှလုံးကို အခြားလူနာများထံ လှူဒါန်းခဲ့ပါတယ်။ ထူးခြားတာက အလှူမပြုခင် စစ်ဆေးမှုများမှာ ကင်ဆာရှိကြောင်း အရိပ်အယောင်မပေါ်ခဲ့ပေမယ့် နောက်ပိုင်းမှာ လက်ခံရရှိသူများထံ ရင်သားကင်ဆာဆဲလ်များ ကူးစက်သွားခဲ့တာ ဖြစ်ပါတယ်။

အလှူရှင်မှာ ကင်ဆာရှိကြောင်း ဘာကြောင့် မသိခဲ့တာလဲ

အလှူရှင်အမျိုးသမီးမှာ ကင်ဆာရောဂါဆိုင်ရာ သိသာတဲ့ ဆေးမှတ်တမ်းမရှိသလို အင်္ဂါလှူဒါန်းမတိုင်ခင် ပြုလုပ်ခဲ့တဲ့ ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာစစ်ဆေးမှု၊ ဓာတ်ခွဲခန်းစစ်ဆေးမှု၊ ဝမ်းဗိုက်အာလ်ထရာဆောင်း၊ နှလုံးစစ်ဆေးမှု၊ ရင်ဘတ်ဓာတ်မှန်နဲ့ bronchoscopy စတာတွေမှာလည်း ကင်ဆာသံသယဖြစ်စရာ မတွေ့ရှိခဲ့ပါဘူး။ ဆိုလိုတာက ကင်ဆာဟာ စစ်ဆေးမှုအဆင့်တွေနဲ့ မမြင်နိုင်လောက်အောင် ပုန်းကွယ်နေတဲ့ occult cancer အခြေအနေဖြစ်နိုင်ခဲ့တာပါ။

အင်္ဂါအစားထိုးခြင်းမှာ ဒီလိုအန္တရာယ်က အလွန်ရှားပါးပေမယ့် လုံးဝမရှိတာတော့ မဟုတ်ပါဘူး။ အလှူရှင်မှာ အလွန်သေးငယ်တဲ့ ကင်ဆာဆဲလ်အစုများ ရှိနေပြီး ရိုးရိုးစစ်ဆေးမှုနဲ့ မတွေ့နိုင်ရင် အဲဒီဆဲလ်တွေ အစားထိုးထားတဲ့ အင်္ဂါထဲမှာ ဆက်လက်အသက်ရှင်နိုင်ပါတယ်။

လက်ခံသူ ၅ ဦးအနက် ၄ ဦးမှာ ကင်ဆာအတည်ပြုခဲ့

အလှူရှင်ရဲ့ နှလုံးကို ရရှိခဲ့သူက အစားထိုးပြီး ၅ လအကြာ sepsis ကြောင့် ကွယ်လွန်ခဲ့တဲ့အတွက် နောက်ပိုင်းကင်ဆာဖြစ်ပွားမှုကို မတွေ့ရှိခဲ့ပါဘူး။ ဒါပေမယ့် အခြား လက်ခံသူ ၄ ဦးမှာတော့ အစားထိုးပြီး ၁၆ လမှ ၆ နှစ်အတွင်း donor-derived breast cancer ဖြစ်ပွားခဲ့ကြောင်း အတည်ပြုခဲ့ပါတယ်။

နှစ်ဖက်အဆုတ်ရရှိခဲ့တဲ့ အသက် ၄၂ နှစ်အရွယ် အမျိုးသမီးမှာ အစားထိုးပြီး ၁၆ လအကြာ ကင်ဆာတွေ့ရှိခဲ့ပြီး အဆုတ်၊ အရိုး၊ အသည်းအပါအဝင် နေရာအများအပြားသို့ ပျံ့နှံ့သွားခဲ့ပါတယ်။ နောက်ဆုံးမှာ သူမက ကင်ဆာကြောင့် ကွယ်လွန်ခဲ့ပါတယ်။

ဘယ်ဘက်ကျောက်ကပ်ရရှိခဲ့တဲ့ အသက် ၆၂ နှစ်အရွယ် အမျိုးသမီးမှာ အစားထိုးပြီး ၆ နှစ်နီးပါးအကြာ အသည်း၊ အရိုး၊ သရက်ရွက်နဲ့ အစာခြေလမ်းကြောင်းအပါအဝင် ကိုယ်အင်္ဂါများစွာတွင် ကင်ဆာပျံ့နှံ့နေကြောင်း တွေ့ရှိခဲ့ပါတယ်။ သူမလည်း နောက်ပိုင်း ကွယ်လွန်ခဲ့ပါတယ်။

အသည်းရရှိခဲ့တဲ့ အသက် ၅၉ နှစ်အရွယ် အမျိုးသမီးမှာ အစားထိုးပြီး ၄ နှစ်အကြာ အသည်းအတွင်း donor-derived breast cancer တွေ့ရှိခဲ့ပြီး နောက်ပိုင်းမှာ အသည်းပြင်ပအထိ ကင်ဆာပျံ့နှံ့သွားကာ ကွယ်လွန်ခဲ့ပါတယ်။

အသက်ရှင်ကျန်ခဲ့တဲ့ တစ်ဦးကတော့ အမျိုးသား

အများပြည်သူကြား ပြန့်နှံ့နေတဲ့ အကြောင်းအရာတချို့မှာ လက်ခံသူ ၄ ဦးစလုံး အမျိုးသမီးလို့ ဖော်ပြထားပေမယ့် တရားဝင် case report အရ ညာဘက်ကျောက်ကပ်ရရှိခဲ့သူက အသက် ၃၂ နှစ်အရွယ် အမျိုးသားတစ်ဦး ဖြစ်ပါတယ်။ သူ့ကျောက်ကပ်အစားထိုးအင်္ဂါထဲမှာ ကင်ဆာတွေ့ရှိပြီးနောက် အဲဒီကျောက်ကပ်ကို ပြန်လည်ဖယ်ရှားခဲ့ပါတယ်။ အဲဒီနောက် ကိုယ်ခံအားဖိနှိပ်ဆေးများကို ရပ်တန့်ကာ chemotherapy ပေးခဲ့ပါတယ်။

အစောပိုင်းမှာ ကင်ဆာဟာ အဆုတ်အပါအဝင် နေရာအများအပြားသို့ ပျံ့နှံ့နေခဲ့ပေမယ့် နောက်ပိုင်း complete remission ရရှိခဲ့ပြီး follow-up ကာလအထိ ကင်ဆာမတွေ့ရှိတော့ကြောင်း သုတေသနစာတမ်းမှာ ဖော်ပြထားပါတယ်။ ဒီအချက်က donor-derived cancer ဖြစ်ပွားလာတဲ့အခါ အလှူရှင်အင်္ဂါကို ဖယ်ရှားခြင်းနဲ့ ကိုယ်ခံအားဖိနှိပ်မှုကို ရပ်တန့်ခြင်းက အချို့အခြေအနေတွေမှာ အရေးကြီးနိုင်ကြောင်း ပြသပါတယ်။

ကင်ဆာဆဲလ်တွေ ဘယ်လို “ကူးစက်” နိုင်တာလဲ

သာမန်အခြေအနေမှာ ကင်ဆာဟာ လူတစ်ယောက်ကနေ တစ်ယောက်ကို အအေးမိ၊ ဗိုင်းရပ်စ်လို ကူးစက်တတ်တဲ့ ရောဂါမဟုတ်ပါဘူး။ ဒီဖြစ်ရပ်မှာတော့ အလှူရှင်ရဲ့ အင်္ဂါထဲပါလာတဲ့ အသက်ရှင်နေသေးတဲ့ ကင်ဆာဆဲလ်များကို အစားထိုးလက်ခံသူရဲ့ ခန္ဓာကိုယ်ထဲ တိုက်ရိုက် ထည့်သွင်းသလို ဖြစ်သွားတာပါ။

ပိုအရေးကြီးတာက အင်္ဂါအစားထိုးလက်ခံသူတွေဟာ အစားထိုးအင်္ဂါကို ကိုယ်ခံအားစနစ်က မတိုက်ခိုက်အောင် immunosuppressive drugs ကို ရေရှည်သောက်ရပါတယ်။ ဒီဆေးတွေကြောင့် ကိုယ်ခံအားစနစ်အားနည်းနေချိန်မှာ အလှူရှင်မှ ပါလာတဲ့ ကင်ဆာဆဲလ်တွေကို ခန္ဓာကိုယ်က အလွယ်တကူ မဖယ်ရှားနိုင်တော့ဘဲ ကြီးထွားပျံ့နှံ့နိုင်ခြေ မြင့်တက်လာပါတယ်။

DNA စစ်ဆေးမှုက ဘယ်လိုအတည်ပြုခဲ့လဲ

ဒီဖြစ်ရပ်မှာ ကင်ဆာဟာ လက်ခံသူတွေရဲ့ ကိုယ်ပိုင်ကင်ဆာမဟုတ်ဘဲ အလှူရှင်ဆီကနေ ရောက်လာတာဖြစ်ကြောင်း DNA microsatellite markers အများအပြားကို အသုံးပြုပြီး အတည်ပြုခဲ့ပါတယ်။ ကင်ဆာဆဲလ်တွေမှာ တွေ့ရှိတဲ့ DNA လက္ခဏာတွေက အလှူရှင်ရဲ့ DNA နဲ့ ကိုက်ညီနေတာကြောင့် donor-derived breast cancer ဖြစ်ကြောင်း သက်သေပြနိုင်ခဲ့တာပါ။

ဆေးပညာအတွက် ဒီအမှုက ဘာသင်ခန်းစာပေးခဲ့လဲ

ဒီ case ဟာ အင်္ဂါအစားထိုးစနစ်ကို လုံးဝမယုံကြည်သင့်ကြောင်း ဆိုလိုတာမဟုတ်ပါဘူး။ အမှန်တကယ်တော့ donor-derived malignancy ဟာ အလွန်ရှားပါးတဲ့ complication တစ်မျိုးဖြစ်ပါတယ်။ ဒါပေမယ့် ဒီဖြစ်ရပ်က အလှူရှင်စစ်ဆေးမှုတွေ ဘယ်လောက်ကောင်းမွန်နေပါစေ microscopic သို့မဟုတ် occult cancer ကို ၁၀၀ ရာခိုင်နှုန်း ဖယ်ရှားနိုင်မယ့် စစ်ဆေးနည်းမရှိသေးကြောင်း ပြသခဲ့ပါတယ်။

ထို့ပြင် အလှူရှင်တစ်ဦးထံမှ အင်္ဂါတစ်ခုလက်ခံသူမှာ donor-derived cancer တွေ့ရှိလာပါက တူညီသော donor ထံမှ အခြားအင်္ဂါများရရှိထားသူများကို ချက်ချင်းအသိပေးပြီး စနစ်တကျ surveillance လုပ်ရန် အလွန်အရေးကြီးကြောင်း ဒီဖြစ်ရပ်က သက်သေပြခဲ့ပါတယ်။

လူသိများတဲ့အကြောင်းအရာထဲက အမှားနှစ်ချက်

ဒီအဖြစ်အပျက်ကို ပြန်လည်မျှဝေတဲ့ ပို့စ်တချို့မှာ “အမျိုးသမီး ၄ ဦးထံ ကူးစက်ပြီး ၃ ဦးသေဆုံး” လို့ ရေးသားထားတတ်ပါတယ်။ အမှန်မှာ ကင်ဆာကူးစက်ခံရသူ ၄ ဦးအနက် ၃ ဦးက အမျိုးသမီး၊ ၁ ဦးက အမျိုးသား ဖြစ်ပါတယ်။ ဒုတိယအချက်က ကင်ဆာတွေ့ရှိချိန်ဟာ အားလုံး ၆ နှစ်အကြာတစ်ပြိုင်နက် မဟုတ်ဘဲ အစားထိုးပြီး ၁၆ လမှ ၆ နှစ်အတွင်း အသီးသီး ဖြစ်ပွားခဲ့တာပါ။

ဒီအမှုဟာ ကင်ဆာဟာ သာမန်အဓိပ္ပာယ်နဲ့ လူတစ်ယောက်ကနေ တစ်ယောက်ကို ကူးစက်တတ်တဲ့ ရောဂါမဟုတ်ပေမယ့် အင်္ဂါအစားထိုးမှုလို ထူးခြားတဲ့ ဆေးဘက်ဆိုင်ရာအခြေအနေတွေမှာ အသက်ရှင်နေသေးတဲ့ ကင်ဆာဆဲလ်များက လူတစ်ဦးမှ တစ်ဦးသို့ ရောက်ရှိနိုင်ကြောင်း ရှင်းလင်းစွာ ပြသခဲ့တဲ့ ရှားပါးမှတ်တမ်းတစ်ခု ဖြစ်ပါတယ်။