ရေဒီယမ်ဆေး ၁,၄၀၀ ပုလင်းကျော် သောက်ခဲ့သူ — သေဆုံးပြီးနောက်တောင် ရေဒီယိုသတ္တိကြွနေဆဲ Eben Byers ၏ ထိတ်လန့်ဖွယ်အဖြစ်မှန်

၁၉၂၀ ပြည့်လွန်နှစ်များက အမေရိကန်နိုင်ငံတွင် “ရေဒီယမ်” ဟူသောစကားလုံးသည် ယနေ့လို အန္တရာယ်ရှိသော ရေဒီယိုသတ္တိကြွဓာတ်ကိုသာ မဆိုလိုခဲ့ပါ။ အချိန်ကာလတစ်ခုတွင် ရေဒီယမ်ကို ခေတ်မီဆေးပညာ၏ အံ့ဖွယ်ဓာတ်တစ်မျိုးအဖြစ် လူအများယုံကြည်ခဲ့ကြပြီး စွမ်းအင်တိုးစေမည်၊ အားနည်းမှုကိုကုသမည်၊ ကျန်းမာရေးပြန်လည်ကောင်းမွန်စေမည်ဆိုသော ကုန်ပစ္စည်းများထဲတွင်ပါ ထည့်သွင်းရောင်းချခဲ့ကြသည်။ အဲဒီခေတ်ရဲ့ အန္တရာယ်အများဆုံး ထင်ရှားတဲ့ ထုတ်ကုန်များထဲက တစ်ခုကတော့ Radithor ဖြစ်ပြီး၊ ဒီဆေးကို နှစ်ပေါင်းအတော်ကြာ သောက်သုံးခဲ့သူ Eben Byers ရဲ့ဖြစ်ရပ်က ရေဒီယိုသတ္တိကြွဆေးဝါးတွေရဲ့ အန္တရာယ်ကို အမေရိကန်လူထုနဲ့ ဆေးပညာလောကကို အပြင်းအထန် သတိပေးခဲ့တဲ့ သမိုင်းဝင်ဖြစ်ရပ်တစ်ခုဖြစ်လာခဲ့ပါတယ်။

Eben Byers ဘယ်သူလဲ

Eben McBurney Byers ဟာ အမေရိကန်နိုင်ငံ Pittsburgh ဒေသက ချမ်းသာကြွယ်ဝတဲ့ စီးပွားရေးသမားနဲ့ လူမှုအသိုင်းအဝိုင်းထဲမှာ နာမည်ကြီးသူတစ်ဦးဖြစ်ပါတယ်။ သူဟာ အားကစားနယ်ပယ်မှာလည်း ပါဝင်ခဲ့ဖူးပြီး လူမှုအဆင့်အတန်းမြင့်မားတဲ့ အမေရိကန်အထက်တန်းလွှာအသိုင်းအဝိုင်းထဲမှာ လူသိများခဲ့သူတစ်ဦးဖြစ်ပါတယ်။

၁၉၂၇ ခုနှစ်မှာ ရထားခရီးစဉ်တစ်ခုအတွင်း လဲကျပြီး လက်မောင်းဒဏ်ရာရရှိခဲ့ပြီး နာကျင်မှုဆက်လက်ဖြစ်ပေါ်ခဲ့တာကြောင့် Radithor လို့ခေါ်တဲ့ ရေဒီယမ်ပါဝင်တဲ့ သောက်ဆေးကို သောက်သုံးဖို့ ဆရာဝန်တစ်ဦးက အကြံပြုခဲ့တယ်လို့ သမိုင်းမှတ်တမ်းတွေက ဖော်ပြပါတယ်။

Radithor ကို “Certified Radioactive Water” လို့ပင် ကြော်ငြာခဲ့ကြပြီး ရေဒီယမ်-၂၂၆ နဲ့ ရေဒီယမ်-၂၂၈ တို့ပါဝင်တဲ့ ရေကို ပုလင်းသွင်းရောင်းချခဲ့တာဖြစ်ပါတယ်။ ထုတ်လုပ်သူတွေက အားအင်ပြည့်ဝစေမယ်၊ ပင်ပန်းနွမ်းနယ်မှုကို လျော့ချပေးမယ်၊ ခန္ဓာကိုယ်ကို ပြန်လည်နုပျိုစေမယ်လို့ အာမခံသလို ကြော်ငြာခဲ့ကြပါတယ်။

အစပိုင်းမှာ “အကျိုးရှိသလို” ခံစားရခဲ့သူ

Byers က Radithor ကိုစသောက်ပြီးနောက် အစပိုင်းမှာ နာကျင်မှုလျော့သွားသလို ခံစားရပြီး ကိုယ်ခန္ဓာအားအင်ပြန်ကောင်းလာတယ်လို့ ယုံကြည်ခဲ့ပါတယ်။ အဲဒီယုံကြည်ချက်ကြောင့် သူဟာ ဒီဆေးကို ပုံမှန်သောက်ရုံတင်မကဘဲ မိတ်ဆွေတွေဆီပါ ပို့ပေးခဲ့တယ်လို့ မှတ်တမ်းတွေမှာ ဖော်ပြထားပါတယ်။

နောက်ပိုင်းမှာတော့ Radithor ကို နေ့စဉ်ပုလင်းများစွာ သောက်သုံးလာခဲ့ပြီး စုစုပေါင်း ပုလင်း ၁,၄၀၀ ကျော် သောက်ခဲ့တယ်လို့ ဆေးပညာသမိုင်းဆိုင်ရာမှတ်တမ်းတွေက ဖော်ပြကြပါတယ်။

ပြဿနာကတော့ ရေဒီယမ်ဟာ ကယ်လ်စီယမ်နဲ့ ဆင်တူတဲ့ ဓာတုအပြုအမူရှိတာကြောင့် ခန္ဓာကိုယ်ထဲဝင်ရောက်ပြီးနောက် အရိုးထဲမှာ စုဆောင်းနိုင်ပါတယ်။ အဲဒီလို အရိုးထဲမှာ စုဆောင်းနေတဲ့ ရေဒီယမ်ဟာ ရေဒီယိုသတ္တိကြွဓာတ်ထုတ်လွှတ်မှုကို ဆက်လက်ပြုလုပ်နေပြီး အနီးဝန်းကျင်က ဆဲလ်တွေနဲ့ အရိုးတစ်ရှူးတွေကို အတွင်းကနေ ထိခိုက်ပျက်စီးစေနိုင်ပါတယ်။

မေးရိုးပျက်စီးခြင်းနဲ့ အရိုးများယိုယွင်းလာခြင်း

နှစ်အနည်းငယ်ကြာလာတဲ့အခါ Byers ရဲ့ကျန်းမာရေးဟာ လျင်မြန်စွာကျဆင်းလာခဲ့ပါတယ်။ မေးရိုးနာကျင်မှု၊ ခေါင်းကိုက်မှုနဲ့ အရိုးတစ်ရှူးပျက်စီးမှုတွေ ဖြစ်ပေါ်လာပြီး နောက်ဆုံးမှာ မေးရိုးအစိတ်အပိုင်းအများအပြားကို ခွဲစိတ်ဖယ်ရှားရတဲ့အထိ ဆိုးရွားခဲ့ပါတယ်။

သမိုင်းမှတ်တမ်းအချို့အရ သူ့အပေါ်မေးရိုးအများစုနဲ့ အောက်မေးရိုးတစ်စိတ်တစ်ပိုင်းကို ဖယ်ရှားခဲ့ရပြီး အခြားအရိုးများမှာလည်း အပေါက်များနဲ့ ပျက်စီးမှုတွေ ဖြစ်ပေါ်လာခဲ့ပါတယ်။ ဒီရောဂါအခြေအနေဟာ ရေဒီယမ်အဆိပ်သင့်မှုကြောင့် ဖြစ်ပေါ်ခဲ့တဲ့ အရိုးတစ်ရှူးပျက်စီးမှုနဲ့ ဆက်စပ်နေပါတယ်။

၁၉၃၂ ခုနှစ်မှာ Eben Byers ကွယ်လွန်ခဲ့ပြီး သူ့သေဆုံးမှုကို ရေဒီယမ်အဆိပ်သင့်မှုနဲ့ တိုက်ရိုက်ဆက်စပ်တဲ့ အကျိုးဆက်အဖြစ် ဆေးပညာသမိုင်းမှာ မှတ်တမ်းတင်ထားပါတယ်။

ဘာကြောင့် ခဲသားဖြင့်ကာကွယ်ထားတဲ့ အခေါင်းထဲ မြှုပ်နှံခဲ့ရသလဲ

Byers ကွယ်လွန်ချိန်မှာ သူ့ခန္ဓာကိုယ်ထဲ အထူးသဖြင့် အရိုးတွေထဲမှာ ရေဒီယမ်အများအပြား ကျန်ရှိနေခဲ့ပါတယ်။ ရေဒီယမ်-၂၂၆ ဟာ အလွန်ရှည်လျားတဲ့ half-life ရှိပြီး ပမာဏတစ်ဝက်လျော့ဖို့ ၁,၆၀၀ နှစ်ခန့် ကြာနိုင်ပါတယ်။

ဒါကြောင့် ကွယ်လွန်ပြီးသွားတာနဲ့ ရေဒီယိုသတ္တိကြွမှုချက်ချင်းပျောက်သွားတာ မဟုတ်ပါဘူး။ ခန္ဓာကိုယ်က မသေမပျောက်နေတယ်ဆိုတာမျိုးလည်း မဟုတ်ပါဘူး။ မှန်ကန်တဲ့ သိပ္ပံနည်းကျဖော်ပြချက်က သူ့အရိုးထဲမှာ ရှိနေတဲ့ radium atoms တွေက ရေဒီယိုသတ္တိကြွ decay ဆက်ဖြစ်နေဆဲ ဖြစ်တာပါ။

ဒီအန္တရာယ်ကြောင့် သူ့ကို ခဲသားဖြင့်ကာကွယ်ထားတဲ့ အခေါင်းတစ်ခုထဲမှာ မြှုပ်နှံခဲ့တယ်လို့ သမိုင်းမှတ်တမ်းများမှာ ဖော်ပြထားပါတယ်။

၁၉၆၅ ခုနှစ် ပြန်လည်တူးဖော်မှုက ဘာပြခဲ့သလဲ

Byers သေဆုံးပြီး သုံးဆယ်ကျော်အကြာ ၁၉၆၅ ခုနှစ်မှာ သုတေသနရည်ရွယ်ချက်နဲ့ သူ့ရုပ်အလောင်းကို ပြန်လည်တူးဖော်စစ်ဆေးခဲ့ပါတယ်။ အဲဒီအချိန်မှာတောင် သူ့အရိုးတွေထဲက ရေဒီယမ်ကြောင့် ရေဒီယိုသတ္တိကြွမှု ရှိနေဆဲဖြစ်ကြောင်း စစ်ဆေးတွေ့ရှိခဲ့ပါတယ်။

ဒီနေရာမှာ လူမှုမီဒီယာတွေမှာ ပြောလေ့ရှိတဲ့ “အလောင်းက ပူနေသေးတယ်” ဆိုတဲ့ စကားလုံးကိုတော့ သိပ္ပံနည်းကျ အဓိပ္ပာယ်နဲ့ ခွဲခြားရပါမယ်။ သူ့အလောင်းဟာ အပူထွက်ပြီး ပူနေတယ်ဆိုတာမျိုး မဟုတ်ပါဘူး။ ရေဒီယိုသတ္တိကြွဓာတ်ပမာဏကို တိုင်းတာနိုင်သေးတာ၊ ရေဒီယမ်က decay ဆက်ဖြစ်နေသေးတာကို ဆိုလိုတာဖြစ်ပါတယ်။

“နောက်ထပ် ၁,၆၀၀ နှစ်အထိ ဒီအတိုင်းပဲလား”

ဒီအယူအဆလည်း အနည်းငယ်ရှင်းဖို့လိုပါတယ်။ ရေဒီယမ်-၂၂၆ ရဲ့ half-life က ၁,၆၀၀ နှစ်ခန့်ဖြစ်တာကြောင့် ၁,၆၀၀ နှစ်ကြာပြီးနောက် ရေဒီယမ်ပမာဏက သုညဖြစ်သွားမှာ မဟုတ်ပါဘူး။ မူလပမာဏရဲ့ တစ်ဝက်ခန့်သာ ကျန်ရှိမှာပါ။ အဲဒီနောက် နောက်ထပ် half-life တစ်ခုကြာရင် ထပ်ပြီး တစ်ဝက်လျော့သွားမှာ ဖြစ်ပါတယ်။

ဒါကြောင့် ရေဒီယိုသတ္တိကြွမှုဟာ တဖြည်းဖြည်းလျော့ကျသွားပေမယ့် အလွန်ရှည်လျားတဲ့အချိန်ကာလအတွင်း တိုင်းတာနိုင်တဲ့အဆင့်နဲ့ ရှိနေနိုင်ပါတယ်။

ဒီဖြစ်ရပ်က ဥပဒေနဲ့ ဆေးဝါးထိန်းချုပ်မှုအပေါ် ဘာသက်ရောက်ခဲ့သလဲ

Eben Byers ရဲ့ဖြစ်ရပ်ဟာ Radithor လို ရေဒီယိုသတ္တိကြွ “အံ့ဖွယ်ဆေး” တွေကို လူထုယုံကြည်မှုအကြီးအကျယ်ကျဆင်းစေခဲ့ပါတယ်။ သူ့အမှုက ရေဒီယမ်ပါဝင်တဲ့ ဆေးဝါးနဲ့ ကုန်ပစ္စည်းတွေကို အကြံမဲ့အသုံးပြုခြင်းရဲ့ အန္တရာယ်ကို လူအများမြင်သာစေခဲ့ပြီး ဆေးဝါးကြော်ငြာ၊ ထုတ်လုပ်မှုနဲ့ ရေဒီယိုသတ္တိကြွပစ္စည်းထိန်းချုပ်ရေး စည်းမျဉ်းများ ပိုမိုတင်းကျပ်လာဖို့ လှုံ့ဆော်ပေးခဲ့တဲ့ ထင်ရှားတဲ့ဖြစ်ရပ်တစ်ခုဖြစ်လာခဲ့ပါတယ်။

ဒါပေမယ့် “ဒီဖြစ်ရပ်တစ်ခုတည်းကြောင့် ကမ္ဘာတစ်ဝန်းရေဒီယိုသတ္တိကြွပစ္စည်းဥပဒေတွေ စတင်ပေါ်ပေါက်လာတယ်” လို့ဆိုတာထက် ပိုတိကျတဲ့ဖော်ပြချက်က Byers ရဲ့သေဆုံးမှုဟာ အမေရိကန်မှာ radioactive patent medicines တွေရဲ့ အန္တရာယ်ကို လူထုသတိပြုမိစေပြီး regulatory controls ပိုမိုတင်းကျပ်လာစေတဲ့ အရေးကြီးဆုံးသမိုင်းဝင်အမှုတွေထဲက တစ်ခုဖြစ်တယ်ဆိုတာပါ။

သင်ခန်းစာ

Eben Byers ရဲ့ဖြစ်ရပ်က “ခေတ်မီနည်းပညာ” သို့မဟုတ် “သိပ္ပံနည်းကျ” ဆိုတဲ့စကားလုံးပါတိုင်း လုံခြုံမယ်လို့ မယူဆသင့်ကြောင်း ပြသတဲ့ သမိုင်းဝင်သင်ခန်းစာတစ်ခု ဖြစ်ပါတယ်။ သိပ္ပံပညာမှာ discovery တစ်ခုက အကျိုးရှိနိုင်သလို အန္တရာယ်လည်းရှိနိုင်ပြီး၊ အသုံးမပြုမီ အထောက်အထား၊ dose၊ long-term safety နဲ့ independent regulation တွေ မဖြစ်မနေ လိုအပ်ပါတယ်။

၁၉၂၀ ပြည့်လွန်နှစ်တွေက “အသက်ရှင်သူတွေကို ပြန်လည်အားဖြည့်ပေးမယ့်ဆေး” လို့ ကြော်ငြာခဲ့တဲ့ Radithor ဟာ နောက်ဆုံးမှာတော့ လူတစ်ယောက်ရဲ့ အရိုးတွေထဲကို ရာစုနှစ်များစွာ ရေဒီယိုသတ္တိကြွအမွေအနှစ်တစ်ခု ချန်ထားခဲ့ပါတယ်။