သထုံဘုရင် မနူဟာမင်းကို ပုဂံခေါ်လာပြီးနောက် ဘယ်လိုနေထိုင်စေခဲ့သလဲ

သထုံကို အနော်ရထာမင်း သိမ်းပိုက်ခဲ့တယ်ဆိုတဲ့ ရာဇဝင်ဇာတ်ကြောင်းကို လက်ခံလိုက်မယ်ဆိုရင် နောက်ထပ်မေးခွန်းတစ်ခု ချက်ချင်းပေါ်လာတယ်။

သထုံဘုရင် မနူဟာမင်းကို ပုဂံခေါ်လာပြီးနောက် ဘယ်လိုနေထိုင်စေခဲ့သလဲ။

လူအများသိထားတဲ့ ဇာတ်ကြောင်းမှာ မနူဟာဟာ စစ်ရှုံးဘုရင်၊ အကျဉ်းခံဘုရင်၊ သူ့ရဲ့ လွတ်လပ်မှုဆုံးရှုံးသွားတဲ့ခံစားချက်ကို ဘုရားတည်ပြီး ဖော်ပြခဲ့သူအဖြစ် ရှိနေတယ်။ ပုဂံမြို့ဟောင်းတောင်ဘက် မြင်းကပါရွာက မနူဟာဘုရားကို သွားဖူးသူတွေကလည်း အခန်းအတွင်း အလွန်ကြီးမားတဲ့ ဗုဒ္ဓရုပ်ပွားတော်တွေကို မြင်ရပြီး “ဘုရင်တစ်ပါး အကျဉ်းခံရတဲ့ စိတ်ခံစားချက်ကို ဖော်ပြထားတာ” ဆိုတဲ့ရှင်းလင်းချက်ကို ကြားဖူးကြတယ်။

ဒါပေမယ့် သမိုင်းအရ တကယ်တမ်း မနူဟာရဲ့ ဘဝကို ဘယ်လောက်အထိ သိနိုင်သလဲ။ ဘယ်အပိုင်းက ရာဇဝင်၊ ဘယ်အပိုင်းက အထောက်အထား၊ ဘယ်အပိုင်းက နောက်ပိုင်းလူထုအနက်ဖွင့်ချက်လဲ။

ဒီအကြောင်းကို သေချာခွဲကြည့်ရင် မနူဟာမင်းဟာ သမိုင်းထဲက “အကျဉ်းသားဘုရင်” တစ်ယောက်တည်း မဟုတ်ဘဲ ပုဂံခေတ်အတွင်း နိုင်ငံရေး၊ ဘာသာရေးနဲ့ လူမျိုးရေးအမှတ်တရ ဘယ်လိုဖန်တီးခဲ့ကြသလဲဆိုတာကို နားလည်စေတဲ့ အရေးကြီးပုဂ္ဂိုလ်တစ်ဦး ဖြစ်လာတယ်။

ရာဇဝင်ထဲက မနူဟာ

မြန်မာနဲ့ မွန်ရာဇဝင်အစဉ်အလာအရ မနူဟာမင်းဟာ သထုံကို အုပ်ချုပ်တဲ့ နောက်ဆုံးဘုရင်ဖြစ်တယ်လို့ ဆိုတယ်။ အနော်ရထာမင်းက ထေရဝါဒဗုဒ္ဓဘာသာဆိုင်ရာ ပိဋကတ်တော်ကို တောင်းဆိုခဲ့ပြီး မနူဟာက မပေးတဲ့အခါ ၁၀၅၇ ခုနှစ်ဝန်းကျင်မှာ သထုံကို စစ်ချီခဲ့တယ်လို့ ရာဇဝင်တွေက ဖော်ပြတယ်။

စစ်ရှုံးပြီးနောက် မနူဟာမင်း၊ သူ့မိသားစု၊ အရာရှိတွေ၊ ရဟန်းသံဃာတွေ၊ လက်မှုပညာရှင်တွေနဲ့ လူအများကို ပုဂံဘက် ခေါ်ဆောင်သွားတယ်ဆိုတဲ့ ဇာတ်ကြောင်းလည်း ရှိတယ်။

Glass Palace Chronicle လို့ လူသိများတဲ့ မှန်နန်းရာဇဝင်အစဉ်အလာမှာ မနူဟာကို ပုဂံအနီး မြင်းကပါ ဒေသမှာ နေရာချထားတယ်လို့ ဆိုထားတယ်။ ဒီအချက်က ယနေ့ မနူဟာဘုရားတည်ရှိနေတဲ့နေရာနဲ့ ကိုက်ညီနေတယ်။

ဒါပေမယ့် ရာဇဝင်တွေဟာ အဖြစ်အပျက်ဖြစ်ချိန်နဲ့ ရာစုနှစ်များစွာကွာပြီးမှ စုစည်းရေးသားထားတာဖြစ်လို့ အဲဒီအချက်တိုင်းကို ခေတ်ပြိုင်သတင်းမှတ်တမ်းလို မယူရဘူး။ သမိုင်းပညာရှင်တွေက ကျောက်စာ၊ အဆောက်အအုံပုံစံ၊ ဘာသာစကား၊ ရက်စွဲနဲ့ အခြားဒေသဆိုင်ရာအထောက်အထားတွေကို ပြန်တိုက်ကြည့်ရတယ်။

မနူဟာဟာ အကျဉ်းထောင်ထဲမှာ နေခဲ့တာလား

“အကျဉ်းခံဘုရင်” လို့ခေါ်လိုက်တာနဲ့ သံတိုင်နောက်က အကျဉ်းထောင်တစ်ခုကို စိတ်ကူးမိနိုင်တယ်။ ဒါပေမယ့် ၁၁ ရာစု နိုင်ငံရေးထုံးတမ်းမှာ စစ်ရှုံးမင်းတစ်ပါးကို ယနေ့ခေတ်အကျဉ်းထောင်ပုံစံနဲ့ ထားတယ်လို့ ယူဆလို့ မရဘူး။

ရာဇဝင်အရ မနူဟာကို မြင်းကပါဒေသမှာ သူ့အဖွဲ့အစည်းနဲ့အတူ နေခွင့်ပေးထားတယ်လို့ သိရတယ်။ ဘုရားတည်နိုင်ခဲ့တယ်ဆိုတဲ့ ရိုးရာမှတ်တမ်းကိုလည်း ယူမယ်ဆိုရင် သူဟာ လုံးဝပိုင်ဆိုင်မှုမရှိတဲ့ သာမန်အကျဉ်းသားမျိုး မဟုတ်ဘူးလို့ မြင်ရတယ်။

တစ်ဖက်မှာလည်း သူဟာ အရင်က ကိုယ့်နိုင်ငံကို ကိုယ်အုပ်ချုပ်ခဲ့တဲ့ ဘုရင်ဖြစ်ပြီး ပုဂံရောက်ပြီးနောက် အနော်ရထာရဲ့ အာဏာအောက်မှာ နေရတာဖြစ်လို့ နိုင်ငံရေးလွတ်လပ်မှု ဆုံးရှုံးသွားတာကတော့ ရာဇဝင်ဇာတ်ကြောင်းအရ ရှင်းနေတယ်။

ဆိုလိုတာက မနူဟာရဲ့အခြေအနေကို “သံတိုင်နောက်က အကျဉ်းသား” လို့ နားလည်တာထက် “စစ်ရှုံးပြီး အခြားဘုရင်ရဲ့ အာဏာအောက်မှာ နေထိုင်ရတဲ့ မင်းဟောင်း” လို့ နားလည်တာ ပိုသင့်တော်တယ်။

မနူဟာဘုရားက ဘာပြောနေသလဲ

ယနေ့ မြင်းကပါရွာမှာရှိတဲ့ မနူဟာဘုရားဟာ ပုဂံထဲက အစောပိုင်းဘုရားများထဲက တစ်ဆူအဖြစ် သတ်မှတ်ခံထားရတယ်။ ဘုရားအတွင်းမှာ ထိုင်တော်မူ ဗုဒ္ဓရုပ်ပွားတော်ကြီး သုံးဆူနဲ့ ပရိနိဗ္ဗာန်ပြု ရုပ်ပွားတော်တစ်ဆူ ရှိတယ်။

အထူးသဖြင့် ထိုင်တော်မူရုပ်ပွားတော်ကြီးတွေက အခန်းအတွင်းမှာ အလွန်ကြီးမားလို့ အဆောက်အအုံက ရုပ်ပွားတော်တွေကို လုံးဝအပြည့်အဝ ပတ်လည်ဝိုင်းထားသလို မြင်ရတယ်။ နောက်ဘက်က လျောင်းတော်မူရုပ်ပွားတော်ကလည်း အလွန်ကြီးမားတယ်။

ဒီနေရာကနေ လူသိများတဲ့ အနက်ဖွင့်ချက်ပေါ်လာတယ်။

မနူဟာဟာ သူ့ဘဝအကျဉ်းခံရတဲ့ခံစားချက်ကို ပြသဖို့ ရုပ်ပွားတော်ကြီးတွေကို အခန်းသေးသေးထဲ တမင်တည်ခဲ့တယ် ဆိုတဲ့ အယူအဆပါ။

ဒီဇာတ်ကြောင်းက အလွန်အားကောင်းတယ်။ ဘုရားထဲဝင်လိုက်တာနဲ့ ရုပ်ပွားတော်အရွယ်အစားနဲ့ အခန်းအကျယ်ကြားက မညီမျှမှုကို ကိုယ်တိုင်ခံစားရလို့ လူတွေကလည်း လွယ်လွယ်နဲ့ ယုံကြည်သွားတတ်တယ်။

ဒါပေမယ့် ဒီအဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုမှုကို အတည်ပြုတဲ့ ခေတ်ပြိုင်ကျောက်စာမရှိသေးဘူး။ Myanmar Digital News မှာ ရှေးဟောင်းသုတေသနရေးသားချက်တစ်ခုကလည်း ဒီ “တင်းကျပ်တဲ့အခန်း = မနူဟာရဲ့ အကျဉ်းခံစားချက်” ဆိုတဲ့အယူအဆကို ရိုးရာ legend အဖြစ်သာ ဖော်ပြပြီး ခိုင်မာတဲ့သမိုင်းအထောက်အထား မရှိကြောင်း သတိပေးထားတယ်။

အဲဒါကြောင့် ဘုရားအတွင်းဒီဇိုင်းကို မြင်ပြီး မနူဟာရဲ့စိတ်အခြေအနေကို တိုက်ရိုက်ဖတ်တာဟာ စိတ်ဝင်စားစရာကောင်းပေမယ့် သမိုင်းအတည်ပြုချက် မဟုတ်ဘူး။

မနူဟာဘုရားကို မနူဟာတကယ်တည်ခဲ့သလား

ဒီမေးခွန်းက ပိုစိတ်ဝင်စားစရာကောင်းတယ်။

မနူဟာဘုရားကို မနူဟာမင်းတည်ခဲ့တယ်ဆိုတဲ့ အစဉ်အလာ ရှိပြီး “၁၀၆၇” သို့မဟုတ် “၁၀၆၈” ဝန်းကျင်ရက်စွဲနဲ့ ဆက်စပ်ဖော်ပြတဲ့ ကျောက်စာတစ်ခုလည်း ရှိတယ်။ ကျောက်စာထဲမှာ “မနူဟို” ဆိုတဲ့ အမည်နဲ့ သထုံဘုရင်တစ်ပါးက ဘုရားဆိုင်ရာ အလှူပြုမှုနဲ့ မြေယာတောင်းခံမှုကို ရေးထားတယ်လို့ ဖတ်ရှုထားကြတယ်။

ဒါက မနူဟာဇာတ်ကြောင်းကို ထောက်ခံမယ့် အလွန်အရေးကြီးတဲ့အထောက်အထားတစ်ခုလို မြင်ရတယ်။

ဒါပေမယ့် ပြဿနာရှိတယ်။

ဒီ “၁၀၆၇ ကျောက်စာ” ကို ခေတ်ပြိုင်မူရင်းကျောက်စာအဖြစ် လက်ခံသင့်၊ မလက်ခံသင့်ကို ပညာရှင်တွေ အကြာကြီး ဆွေးနွေးခဲ့ကြတယ်။ Michael Aung-Thwin က ကျောက်စာရဲ့စာလုံးပုံစံ၊ ဘာသာစကားနဲ့ ရက်စွဲတင်ပုံကို စစ်ပြီး မူရင်း ၁၁ ရာစုကျောက်စာမဟုတ်ဘဲ နောက်ပိုင်းပြန်ရေး သို့မဟုတ် ပြန်ထွင်းထားတဲ့ record ဖြစ်နိုင်တယ်လို့ ပြင်းပြင်းထန်ထန် မေးခွန်းထုတ်ခဲ့တယ်။ တစ်ဖက်မှာ ၂၀၂၅ ထုတ်ဝေထားတဲ့ Myinkaba cultural heritage သုတေသနတစ်ခုကတော့ ကျောက်စာကို အချို့ပညာရှင်တွေ ပြန်ထွင်းထားတာဖြစ်နိုင်တယ်လို့ သတ်မှတ်ပေမယ့် ယေဘုယျအားဖြင့် အသုံးပြုလက်ခံနေဆဲဖြစ်ကြောင်း ဖော်ပြထားတယ်။

ဒါကြောင့် ဒီနေရာမှာ အကောင်းဆုံးသမိုင်းအဖြေက —

မနူဟာဘုရားကို မနူဟာမင်းနဲ့ ဆက်စပ်တဲ့ အစဉ်အလာ အလွန်ခိုင်မာပေမယ့် အဲဒီဆက်စပ်မှုကို အတည်ပြုမယ့် အစောဆုံးကျောက်စာရဲ့ ခေတ်မှန်ကန်မှုအပေါ် သုတေသနအငြင်းပွားမှုရှိနေဆဲ ဖြစ်တယ်။

ဒီလိုပြောတာက “မနူဟာမတည်ခဲ့ဘူး” လို့ ဆိုတာမဟုတ်ဘူး။ အထောက်အထားရဲ့ အားကောင်းမှုကို သေချာခွဲပြတာပါ။

မနူဟာဟာ ဘုရားတည်ဖို့ ငွေဘယ်ကရခဲ့သလဲ

ရာဇဝင်နဲ့ ဒေသခံအစဉ်အလာမှာ အလွန်စိတ်ဝင်စားစရာဇာတ်လမ်းတစ်ခု ရှိတယ်။

မနူဟာမင်းမှာ မနောမယ လို့ခေါ်တဲ့ အလွန်တန်ဖိုးကြီး ရတနာတစ်ခုရှိပြီး အဲဒါကို မြင်းကပါက သူဌေးတစ်ဦးထံ ရောင်းကာ ငွေလှည်းခြောက်စီးရခဲ့တယ်။ အဲဒီငွေနဲ့ ဘုရားတည်ခဲ့တယ်လို့ ဆိုတယ်။

အံ့ဩစရာက ဒီ “မနောမယရတနာကို ရောင်းပြီး ငွေလှည်းခြောက်စီးရတယ်” ဆိုတဲ့အကြောင်းဟာ မနူဟာကျောက်စာလို့ သတ်မှတ်ထားတဲ့ မှတ်တမ်းထဲမှာလည်း ပါဝင်တယ်လို့ ခေတ်သစ်လေ့လာမှုတွေက ဖော်ပြတယ်။

ဒါပေမယ့် အထက်မှာပြောခဲ့သလို အဲဒီကျောက်စာရဲ့ မူရင်းခေတ်ရက်စွဲကိုယ်တိုင် အငြင်းပွားနေတာကြောင့် ဇာတ်လမ်းကို ၁၁ ရာစုက တိုက်ရိုက်ခေတ်ပြိုင်အထောက်အထားလို့ သတ်မှတ်ရာမှာ သတိထားရမယ်။

ဒါပေမယ့် ဒီဇာတ်ကြောင်းက အနည်းဆုံး နောက်ပိုင်းမြန်မာလူမှုအမှတ်တရထဲမှာ မနူဟာကို “အရာအားလုံးဆုံးရှုံးခဲ့ပေမယ့် ဘာသာရေးအလှူလုပ်နိုင်သေးတဲ့ မင်းဟောင်း” အဖြစ် ဘယ်လိုမှတ်မိခဲ့ကြသလဲဆိုတာ ပြနေတယ်။

နန်းဘုရားဟာ မနူဟာရဲ့ အိမ်လား

မနူဟာဘုရားအနီးမှာ နန်းဘုရား (Nanpaya) ဆိုတဲ့ အဆောက်အအုံတစ်ခု ရှိတယ်။ ရိုးရာအယူအဆအရ ဒါဟာ မနူဟာမင်းနေခဲ့တဲ့ နန်းတော် သို့မဟုတ် နေအိမ်ဖြစ်ပြီး နောက်ပိုင်း ဘုရားအဖြစ် ပြောင်းခဲ့တယ်လို့ ဆိုကြတယ်။

နန်းဘုရားရဲ့ ကျောက်ထွင်းလက်ရာတွေ၊ ဗြဟ္မာပုံစံနဲ့ အိန္ဒိယ-မွန်သြဇာတွေကို သမိုင်းလေ့လာသူတွေ စိတ်ဝင်စားကြတယ်။ ဒါပေမယ့် “ဒီအဆောက်အအုံဟာ မနူဟာရဲ့ မူရင်းနေအိမ်ပဲ” ဆိုတာကိုလည်း ခေတ်ပြိုင်ကျောက်စာနဲ့ အတည်ပြုထားနိုင်ခြင်း မရှိသေးဘူး။ တချို့အယူအဆတွေမှာ နောက်ပိုင်းမင်းမျိုးတစ်ဦးက ဆောက်ခဲ့တာဖြစ်နိုင်တယ်လို့ ဆိုကြတယ်။

ဒီနေရာမှာ ထပ်ပြီးမြင်ရတာက — ပုဂံမှာရှိတဲ့ အဆောက်အအုံတစ်ခုဟာ အုတ်နဲ့ကျောက်တင် မဟုတ်ဘဲ လူထုအမှတ်တရနဲ့လည်း ရာစုနှစ်များစွာ ပေါင်းစပ်သွားတယ်ဆိုတာပါ။

“မနူဟာကို ဘုရားကျွန်လုပ်ခဲ့တယ်” ဆိုတဲ့ ဇာတ်ကြောင်း

ရာဇဝင်နောက်ပိုင်းမှာ ပိုပြင်းထန်တဲ့ ဇာတ်ကြောင်းတစ်ခုလည်း ရှိတယ်။ အနော်ရထာမင်းက မနူဟာနဲ့ သူ့မိသားစုကို ဘုရားကျွန်အဖြစ် လှူခဲ့တယ်လို့ ဆိုတဲ့အချက်ပါ။

ဒါပေမယ့် ဒီအချက်ကို သမိုင်းအရ ယုံကြည်ဖို့ အခက်အခဲရှိတယ်။ Myanmar Digital News ရဲ့ သမိုင်းဆိုင်ရာဆောင်းပါးမှာလည်း နောက်ပိုင်း ပုဂံမင်းဆက်ထဲက အလောင်းစည်သူမင်းရဲ့ မင်းသမီးတစ်ဦးကို မနူဟာမျိုးဆက်နဲ့ ဆက်စပ်သူတစ်ဦးနဲ့ လက်ထပ်ပေးခဲ့တယ်ဆိုတဲ့ ရိုးရာမှတ်တမ်းကို ကိုးကားပြီး မနူဟာမျိုးရိုးကို လုံးဝနိမ့်ကျတဲ့ ဘုရားကျွန်အဖြစ် သတ်မှတ်ထားတာ မဖြစ်နိုင်ကြောင်း ထောက်ပြထားတယ်။

ဒီအချက်ဟာ တိုက်ရိုက်ခေတ်ပြိုင်သက်သေ မဟုတ်သေးပေမယ့် ရာဇဝင်ဇာတ်ကြောင်းအတွင်းမှာတောင် မနူဟာရဲ့ အဆင့်အတန်းဟာ ရိုးရိုးကျွန်အဖြစ် ပြောင်းသွားတယ်လို့ တစ်ကြောင်းတည်းပြောလို့ မရကြောင်း ပြနေတယ်။

မနူဟာရဲ့ အမှန်တကယ်ဘဝကို ဘာကြောင့် မသိရတာလဲ

၁၁ ရာစုက အုပ်ချုပ်သူတစ်ဦးရဲ့ နေ့စဉ်ဘဝကို ယနေ့လို diary၊ အစိုးရ archive၊ သတင်းစာ၊ ဓာတ်ပုံနဲ့ မှတ်တမ်းတင်ထားတာ မရှိဘူး။ ကျွန်တော်တို့ဆီ ကျန်ခဲ့တာက —

• နောက်ပိုင်းရေးထားတဲ့ ရာဇဝင်တွေ
• အဆောက်အအုံတွေ
• ကျောက်စာတွေ
• ဒေသခံရိုးရာဇာတ်ကြောင်းတွေ
• ဘာသာစကားနဲ့ အနုပညာပုံစံတွေ

ဒီအရာတွေကို ပြန်ဆက်ပြီး ပုံဖော်ရတာပါ။

မနူဟာအကြောင်းက ပိုခက်တာက သူ့ဘဝဟာ အနော်ရထာရဲ့ သထုံသိမ်းပိုက်မှုဇာတ်ကြောင်းနဲ့ တိုက်ရိုက်ချိတ်ထားပြီး အဲဒီသထုံသိမ်းပိုက်မှုကိုယ်တိုင် ခေတ်ပြိုင်အထောက်အထားနဲ့ အပြည့်အဝအတည်ပြုနိုင်ခြင်း မရှိသေးလို့ ဖြစ်တယ်။

ဒါကြောင့် မနူဟာဘဝအကြောင်းမှာ ရာဇဝင်အတွင်း အလွန်အသေးစိတ်ရှိပေမယ့် ခေတ်ပြိုင်အထောက်အထားနည်းတဲ့ paradox တစ်ခုရှိနေတယ်။

ဒါဆို မနူဟာအကြောင်း ဘာကိုတော့ သေချာပြောနိုင်သလဲ

ဒီဆောင်းပါးဖတ်ပြီးသွားရင် အနည်းဆုံး အချက်ငါးချက်ကို ခွဲသိထားသင့်တယ်။

ပထမ — မြန်မာနဲ့ မွန်ရာဇဝင်အစဉ်အလာမှာ မနူဟာဟာ သထုံဘုရင်ဖြစ်ပြီး အနော်ရထာအောင်နိုင်ပြီးနောက် ပုဂံသို့ ခေါ်ဆောင်ခံရသူအဖြစ် အလွန်ခိုင်မာစွာ မှတ်တမ်းတင်ထားတယ်။

ဒုတိယ — မနူဟာကို မြင်းကပါဒေသမှာ နေခဲ့တယ်လို့ ရာဇဝင်က ဆိုပြီး ယနေ့ မနူဟာဘုရားနဲ့ နန်းဘုရားတို့က ဒီအမှတ်တရနဲ့ ချိတ်ဆက်နေတယ်။

တတိယ — မနူဟာဘုရားထဲက ရုပ်ပွားတော်ကြီးတွေ “တင်းကျပ်” နေခြင်းဟာ မနူဟာရဲ့ အကျဉ်းခံစားချက်ကို ဖော်ပြတာဆိုတဲ့အယူအဆဟာ လူသိများပေမယ့် ခေတ်ပြိုင်အထောက်အထားနဲ့ အတည်ပြုထားတာ မဟုတ်ဘူး။

စတုတ္ထ — မနူဟာဘုရားနဲ့ ဆက်စပ်တဲ့ ၁၀၆၇ ရက်စွဲကျောက်စာရှိပေမယ့် အဲဒီကျောက်စာကို မူရင်းခေတ်ပြိုင်ကျောက်စာလို့ လက်ခံသင့်၊ နောက်ပိုင်းပြန်ထွင်းထားတာလို့ယူသင့်ဆိုတာ ပညာရှင်တွေကြား အငြင်းပွားနေဆဲဖြစ်တယ်။

ပဉ္စမ — ဒါကြောင့် မနူဟာရဲ့ဘဝကို “အကျဉ်းခံဘုရင်တစ်ပါးက သူ့ခံစားချက်ကို ဘုရားတည်ပြီး ဖော်ပြခဲ့တယ်” ဆိုတဲ့ ဇာတ်လမ်းတစ်ကြောင်းတည်းနဲ့ မပြီးသင့်ဘူး။ သူ့ဇာတ်ကြောင်းဟာ ရာဇဝင်၊ လူထုအမှတ်တရ၊ ဘာသာရေးအဆောက်အအုံနဲ့ သမိုင်းအထောက်အထားတို့ ကြားက နယ်နိမိတ်ကို လေ့လာဖို့ အကောင်းဆုံးဥပမာတစ်ခု ဖြစ်တယ်။

မနူဟာအကြောင်းက ဘာကြောင့် ယနေ့ထိ လူတွေစိတ်ဝင်စားနေတာလဲ

အောင်နိုင်သူဘက်က သမိုင်းတွေ အများကြီးရှိတယ်။

ဒါပေမယ့် မနူဟာဇာတ်ကြောင်းက စစ်ရှုံးသူဘက်က ခံစားချက်ကို လူတွေ အလွယ်တကူမြင်နိုင်စေတယ်။ ဘုရင်တစ်ပါးဟာ မနေ့က ကိုယ့်နိုင်ငံကို ကိုယ်အုပ်ချုပ်နေပြီး ဒီနေ့မှာ အခြားမင်းတစ်ပါးရဲ့ အာဏာအောက်မှာ နေရတယ်ဆိုတဲ့ အပြောင်းအလဲဟာ လူ့စိတ်အတွက် အလွန်ကြီးမားတယ်။

ဒါကြောင့် မနူဟာဘုရားရဲ့ အခန်းအတွင်း မြင်ကွင်းကို လူတွေက သူ့ဘဝနဲ့ ချိတ်ကြတာလည်း မထူးဆန်းဘူး။ သမိုင်းအထောက်အထားက မအတည်ပြုနိုင်သေးပေမယ့် လူထုအမှတ်တရအနေနဲ့တော့ အဲဒီဇာတ်ကြောင်းဟာ ရာစုနှစ်များစွာ ရှင်သန်နေခဲ့တယ်။

မနူဟာအကြောင်းကို နားလည်ရမယ့် အဓိကအချက်က ဒီတစ်ခုပါပဲ —

ကျွန်တော်တို့ သိထားတဲ့ မနူဟာဟာ သမိုင်းထဲက လူတစ်ဦးတည်းမဟုတ်ဘဲ ရာဇဝင်၊ ဘုရားအဆောက်အအုံ၊ ဒေသခံအမှတ်တရနဲ့ နောက်ပိုင်းအဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုမှုတွေ ပေါင်းစပ်ပြီး ဖန်တီးထားတဲ့ သမိုင်းပုံရိပ်တစ်ခုလည်း ဖြစ်တယ်။

ဒါပေမယ့် အဲဒီပုံရိပ်အောက်မှာ တကယ်ရှိခဲ့တဲ့ မင်းဟောင်းတစ်ပါးရဲ့ ဘဝအကြောင်းကို ကျောက်စာအသစ်၊ ရှေးဟောင်းသုတေသနအသစ်တွေက နောက်ထပ်ရှင်းပြနိုင်မယ့် အခွင့်အရေးကတော့ ရှိနေဆဲပါ။

ကိုးကားထားသည့် အဓိကရင်းမြစ်များ

• The Glass Palace Chronicle of the Kings of Burma — မနူဟာနှင့် ပုဂံဆိုင်ရာ ရာဇဝင်ဇာတ်ကြောင်း
• Michael Aung-Thwin — The Mists of Rāmañña: The Legend that was Lower Burma
• Myanmar Digital News — Bagan and Manuha
• SPAFA Journal — Bagan Myinkaba Village Cultural Heritage: Past and Present
• Maubin University Research Journal — A Study on the Great Manuha Temple in Bagan

Editor’s Note: မနူဟာ၊ သထုံသိမ်းပိုက်မှုနှင့် မနူဟာဘုရားရက်စွဲဆိုင်ရာ အချက်အလက်အချို့သည် ရာဇဝင်နှင့် ခေတ်သစ်သုတေသနကြား အမြင်မတူမှုရှိနေသောကြောင့် အတည်ပြုထားသောအချက်နှင့် ရိုးရာဇာတ်ကြောင်းကို သီးခြားခွဲဖော်ပြထားသည်။