အင်္ဂလိပ်-မြန်မာစစ်ပွဲ ၃ ကြိမ်က ဘာတွေပြောင်းလဲစေခဲ့သလဲ

၁၈၂၄ ခုနှစ်ကနေ ၁၈၈၅ ခုနှစ်အထိ ၆၁ နှစ်အတွင်း မြန်မာနိုင်ငံနဲ့ ဗြိတိသျှအင်ပါယာတို့ သုံးကြိမ် စစ်ဖြစ်ခဲ့တယ်။

ပထမစစ်ပွဲပြီးတော့ နယ်မြေတွေဆုံးရှုံးတယ်။ ဒုတိယစစ်ပွဲပြီးတော့ ပင်လယ်ထွက်ပေါက်နဲ့ အောက်မြန်မာပြည်ဆုံးရှုံးတယ်။ တတိယစစ်ပွဲပြီးတော့ ဘုရင်စနစ်နဲ့ လွတ်လပ်တဲ့ ကုန်းဘောင်နိုင်ငံတော်ကိုယ်တိုင် အဆုံးသတ်သွားတယ်။

ဒါပေမယ့် ဒီစစ်ပွဲသုံးကြိမ်ရဲ့ သက်ရောက်မှုက မြေပုံပေါ်က နယ်နိမိတ်ပြောင်းသွားတာထက် ပိုကြီးတယ်။

မြန်မာနိုင်ငံရဲ့ စီးပွားရေးဗဟိုချက် ပြောင်းသွားတယ်။ ရန်ကုန်မြို့ရဲ့ အခန်းကဏ္ဍ ပြောင်းသွားတယ်။ အုပ်ချုပ်ရေးစနစ် ပြောင်းသွားတယ်။ တရားရေး၊ မြေယာ၊ အခွန်၊ ကုန်သွယ်ရေးနဲ့ ပညာရေးပုံစံတွေ ပြောင်းလာတယ်။ နောက်ဆုံးမှာ မြန်မာနိုင်ငံဟာ အိန္ဒိယဗြိတိသျှအင်ပါယာရဲ့ အစိတ်အပိုင်းတစ်ခု ဖြစ်သွားတယ်။

ဒီအပြောင်းအလဲကို နားလည်ဖို့ စစ်ပွဲသုံးကြိမ်ကို သီးခြားဖြစ်ရပ်သုံးခုလို မကြည့်ဘဲ ၁၈၂၄ ကနေ ၁၈၈၅ အထိ တဖြည်းဖြည်း အချုပ်အခြာအာဏာဆုံးရှုံးသွားတဲ့ ဖြစ်စဉ်တစ်ခု အဖြစ် ကြည့်ရမယ်။

စစ်မဖြစ်ခင် ကုန်းဘောင်နိုင်ငံ ဘယ်လိုအခြေအနေရှိခဲ့သလဲ

၁၉ ရာစုအစောပိုင်းမှာ ကုန်းဘောင်မင်းဆက်ဟာ အရှေ့တောင်အာရှရဲ့ အင်အားကြီးနိုင်ငံတွေထဲက တစ်ခု ဖြစ်နေသေးတယ်။

အလောင်းဘုရားနဲ့ သူ့နောက်ဆက်ခံသူတွေ လက်ထက်မှာ မြန်မာနိုင်ငံဟာ မဏိပူရ၊ အာသံနဲ့ အနောက်ဘက်နယ်စပ်ဒေသတွေအထိ စစ်ရေးသြဇာ ချဲ့ထွင်ခဲ့တယ်။ အရှေ့ဘက်မှာလည်း ယိုးဒယားနဲ့ အကြိမ်ကြိမ် စစ်ဖြစ်ခဲ့တယ်။

တစ်ချိန်တည်းမှာ အိန္ဒိယဘက်မှာ British East India Company ဟာ ဘင်္ဂလားနဲ့ အိန္ဒိယဒေသအများအပြားကို ထိန်းချုပ်ပြီး အင်အားကြီးလာနေတယ်။

ဒီလိုနဲ့ အရင်က တစ်ယောက်နဲ့တစ်ယောက် ဝေးနေတဲ့ အင်အားကြီးနိုင်ငံနှစ်ခုရဲ့ နယ်စပ်တွေ တဖြည်းဖြည်း ထိလာတယ်။

ပြဿနာက ဒီနေရာက စတယ်။

ပထမစစ်ပွဲ ဘာကြောင့် ဖြစ်ခဲ့သလဲ

ပထမ အင်္ဂလိပ်-မြန်မာစစ်ပွဲကို ၁၈၂၄ မှ ၁၈၂၆ အထိ တိုက်ခိုက်ခဲ့တယ်။

အကြောင်းရင်းကို “မြန်မာက ဗြိတိသျှကို သွားတိုက်လို့” သို့မဟုတ် “ဗြိတိသျှက နယ်ချဲ့ချင်လို့” ဆိုတဲ့ စာကြောင်းတစ်ကြောင်းနဲ့ မရှင်းနိုင်ဘူး။

အဓိကပြဿနာက အနောက်ဘက်နယ်စပ်မှာ ဖြစ်တယ်။

ကုန်းဘောင်နိုင်ငံဟာ မဏိပူရနဲ့ အာသံဘက်ကို အာဏာချဲ့လာတယ်။ အာရကန်နယ်စပ်နဲ့ ချင်းတွင်း-မဏိပူရဒေသတွေမှာ လူဦးရေရွှေ့ပြောင်းမှုနဲ့ နယ်စပ်ပဋိပက္ခတွေ ရှိတယ်။

British East India Company ဘက်ကလည်း ဘင်္ဂလားနယ်စပ်လုံခြုံရေးကို စိုးရိမ်လာတယ်။

ရှင်မဖြူကျွန်းလို နယ်စပ်အငြင်းပွားမှုတွေက တင်းမာမှုကို ပိုမြင့်စေတယ်။

နယ်စပ်ကို ယနေ့ခေတ်လို GPS နဲ့ တိတိကျကျမျဉ်းဆွဲထားတဲ့ခေတ် မဟုတ်တာကြောင့် “ဘယ်သူ့နယ်မြေ” ဆိုတဲ့ အယူအဆကို နှစ်ဖက်က မတူစွာ နားလည်နိုင်တယ်။

၁၈၂၄ ခုနှစ်မှာ နောက်ဆုံး စစ်ပွဲဖြစ်သွားတယ်။

မြန်မာဘက်က စစ်ပွဲကို ဘယ်လိုတွက်ချက်ခဲ့သလဲ

ကုန်းဘောင်တပ်တွေဟာ ဒေသတွင်းစစ်ပွဲတွေမှာ အတွေ့အကြုံကြီးတယ်။ မဏိပူရ၊ အာသံနဲ့ ယိုးဒယားစစ်မျက်နှာတွေမှာ စစ်တိုက်ဖူးတယ်။

ဒါကြောင့် ဗြိတိသျှတပ်ကိုလည်း ဒေသတွင်းရန်သူတစ်ခုလို အစောပိုင်းမှာ တွက်ချက်ခဲ့နိုင်တယ်။

ဒါပေမယ့် British East India Company ဟာ သာမန်ကုန်သွယ်ရေးကုမ္ပဏီ မဟုတ်တော့ဘူး။ အိန္ဒိယက အခွန်ဝင်ငွေ၊ စစ်သား၊ လက်နက်၊ သင်္ဘောနဲ့ ကမ္ဘာ့ကုန်သွယ်ရေးကွန်ရက်ကို အသုံးချနိုင်တဲ့ အင်ပါယာဆန်တဲ့ အဖွဲ့အစည်း ဖြစ်နေပြီ။

မြန်မာတပ်တွေ အားသာတဲ့ မြေပြင်စစ်ပုံစံနဲ့ ဗြိတိသျှရဲ့ ပင်လယ်ရေကြောင်းစစ်ဆင်ရေးစွမ်းရည်က မတူဘူး။

ဒီကွာဟချက်ကို ပထမစစ်ပွဲက ပြသလိုက်တယ်။

၁၈၂၄ — ဗြိတိသျှတပ် ရန်ကုန်ကို ဘာကြောင့် တိုက်ရိုက်ဝင်ခဲ့သလဲ

ဗြိတိသျှဟာ နယ်စပ်ကနေ တဖြည်းဖြည်းတက်လာတာတင် မလုပ်ဘူး။

ရေတပ်နဲ့ စစ်သားတွေကို ပင်လယ်ကနေ သယ်လာပြီး ၁၈၂၄ မေလမှာ ရန်ကုန်ကို သိမ်းယူတယ်။

ဒါဟာ ကုန်းဘောင်စစ်ရေးတွက်ချက်မှုအတွက် အကြီးအကျယ်အံ့အားသင့်စရာ ဖြစ်တယ်။

ရန်ကုန်ကို ကာကွယ်ဖို့ မြန်မာတပ်တွေ စုရတယ်။ မဟာဗန္ဓုလကို အနောက်ဘက်စစ်မျက်နှာကနေ ပြန်ခေါ်လာရတယ်။

ဗြိတိသျှဘက်မှာလည်း အလွယ်တကူအနိုင်ရတာ မဟုတ်ဘူး။ မိုးရာသီ၊ ရောဂါ၊ အပူပိုင်းရာသီဥတုနဲ့ ရိက္ခာပြဿနာတွေကြောင့် တပ်သားအများအပြား သေဆုံးခဲ့တယ်။

ပထမစစ်ပွဲဟာ နှစ်ဖက်စလုံးအတွက် အလွန်ကုန်ကျစရိတ်ကြီးတဲ့ စစ်ပွဲ ဖြစ်တယ်။

မဟာဗန္ဓုလ ကျဆုံးမှုက ဘာပြောင်းလဲစေခဲ့သလဲ

မဟာဗန္ဓုလဟာ ကုန်းဘောင်ခေတ်ရဲ့ အထင်ရှားဆုံးစစ်သူကြီးတွေထဲက တစ်ဦး ဖြစ်တယ်။

သူ့တပ်တွေက ဗြိတိသျှကို တိုက်ခိုက်ခဲ့ပေမယ့် အမြောက်နဲ့ လက်နက်နည်းပညာကွာဟမှုကို ရင်ဆိုင်ရတယ်။

၁၈၂၅ ခုနှစ် ဒနုဖြူတိုက်ပွဲမှာ မဟာဗန္ဓုလ ကျဆုံးသွားတယ်။

သူကျဆုံးပြီးနောက် မြန်မာတပ်တွေရဲ့ ခုခံနိုင်စွမ်း အားနည်းလာတယ်။ ဗြိတိသျှတပ်တွေ ဧရာဝတီမြစ်ကြောင်းအတိုင်း မြောက်ဘက်ကို ဆက်တက်လာတယ်။

နောက်ဆုံး အင်းဝအနီးထိ ဖိအားပေးနိုင်လာတဲ့အခါ ကုန်းဘောင်နန်းတော်က ငြိမ်းချမ်းရေးညှိနှိုင်းရတော့တယ်။

ရန္တပိုစာချုပ်က ဘာတွေဆုံးရှုံးစေခဲ့သလဲ

၁၈၂၆ ဖေဖော်ဝါရီမှာ ရန္တပိုစာချုပ် ချုပ်ဆိုပြီး ပထမစစ်ပွဲ အဆုံးသတ်တယ်။

မြန်မာနိုင်ငံက ရခိုင်နဲ့ တနင်္သာရီဒေသတွေကို ဗြိတိသျှဆီ လွှဲပေးရတယ်။ အာသံ၊ မဏိပူရနဲ့ ဆက်စပ်ဒေသတွေမှာ ကုန်းဘောင်အာဏာကို စွန့်လွှတ်ရတယ်။

အဲဒီအပြင် ငွေဒဏ်ကြေး ရူပီးတစ်ကုဋေ ပေးရတယ်။

ဒီငွေဟာ နိုင်ငံတော်ဘဏ္ဍာရေးအတွက် ကြီးမားတဲ့ဝန်ထုပ်ဝန်ပိုး ဖြစ်တယ်။

ဒါပေမယ့် အကြီးဆုံးဆုံးရှုံးမှုက ငွေတင် မဟုတ်ဘူး။

ကုန်းဘောင်နိုင်ငံဟာ ပထမဆုံးအကြိမ် ဗြိတိသျှအင်ပါယာနဲ့ စစ်ရေးအင်အားကွာဟချက်ကို တိုက်ရိုက်တွေ့ခဲ့ရတယ်။

ပထမစစ်ပွဲပြီးနောက် မြန်မာနိုင်ငံ ဘာကြောင့် အားနည်းသွားသလဲ

စစ်သားဆုံးရှုံးမှုရှိတယ်။ ငွေကြေးဆုံးရှုံးမှုရှိတယ်။ နယ်မြေဆုံးရှုံးတယ်။

အရေးကြီးတာက ကုန်သွယ်ရေးနဲ့ နယ်စပ်ပုံစံပါ ပြောင်းသွားတယ်။

ရခိုင်နဲ့ တနင်္သာရီဟာ ဗြိတိသျှအုပ်ချုပ်မှုအောက် ရောက်သွားတဲ့အတွက် မြန်မာနိုင်ငံရဲ့ အနောက်ဘက်နဲ့ တောင်ဘက်မှာ ဗြိတိသျှနယ်မြေ တိုက်ရိုက်ထိလာတယ်။

ယခင်က ဝေးနေတဲ့ ဗြိတိသျှအင်ပါယာဟာ အခု မြန်မာနိုင်ငံရဲ့ အိမ်နီးချင်း ဖြစ်သွားပြီ။

ဒါဟာ နောက်ထပ်စစ်ပွဲအတွက် အခြေခံအခြေအနေတစ်ခု ဖြစ်လာတယ်။

ဒုတိယစစ်ပွဲ ဘာကြောင့် ထပ်ဖြစ်ခဲ့သလဲ

ပထမစစ်ပွဲပြီး ၂၆ နှစ်အကြာ ၁၈၅၂ ခုနှစ်မှာ ဒုတိယ အင်္ဂလိပ်-မြန်မာစစ်ပွဲ ဖြစ်တယ်။

ဒီတစ်ကြိမ် အဓိကတင်းမာမှုက ရန်ကုန်မှာ ကုန်သွယ်နေတဲ့ ဗြိတိသျှကုန်သည်တွေနဲ့ ဒေသခံအာဏာပိုင်တွေကြား အငြင်းပွားမှုကနေ စတင်တယ်။

ဗြိတိသျှဘက်က ကုန်သည်တွေ မတရားဆက်ဆံခံရတယ်လို့ တိုင်ကြားတယ်။ Commodore George Lambert ကို စစ်သင်္ဘောတွေနဲ့ စေလွှတ်တယ်။

ညှိနှိုင်းမှုက ပိုမိုတင်းမာလာပြီး ရေတပ်ထိပ်တိုက်တွေ့မှု ဖြစ်လာတယ်။

နောက်ဆုံး စစ်ပွဲဖြစ်သွားတယ်။

ခေတ်သစ်သမိုင်းလေ့လာမှုတွေမှာ ဒီစစ်ပွဲရဲ့ အကြောင်းရင်းကို ကုန်သည်အငြင်းပွားမှုတစ်ခုတည်းမဟုတ်ဘဲ ဗြိတိသျှကုန်သွယ်ရေးအကျိုးစီးပွား၊ အင်ပါယာချဲ့ထွင်မှုနဲ့ အောက်မြန်မာပြည်ဆိပ်ကမ်းတွေကို ထိန်းချုပ်လိုမှုတို့နဲ့ ဆက်စပ်ကြည့်ကြတယ်။

၁၈၅၂ စစ်ပွဲက ဘာကြောင့် ပထမစစ်ပွဲထက် မြန်ခဲ့သလဲ

ဗြိတိသျှရေတပ်နဲ့ စစ်ရေးနည်းပညာဟာ ပိုတိုးတက်လာပြီ။

ရန်ကုန်၊ ပဲခူး၊ ပြည်နဲ့ အောက်မြန်မာပြည်အရေးကြီးနေရာတွေကို တစ်ခုပြီးတစ်ခု သိမ်းယူနိုင်တယ်။

ကုန်းဘောင်နိုင်ငံဘက်မှာ ပထမစစ်ပွဲနောက်ပိုင်း နည်းပညာနဲ့ စစ်ရေးဖွဲ့စည်းပုံကွာဟချက်ကို အပြည့်အဝ မပိတ်နိုင်ခဲ့ဘူး။

ဒီတစ်ကြိမ် စစ်ပွဲအဆုံးမှာ ရန္တပိုလို နှစ်ဖက်စာချုပ်တစ်ခုတောင် မချုပ်ခဲ့ဘူး။

ဗြိတိသျှက အောက်မြန်မာပြည်ကို သိမ်းယူကြောင်း တစ်ဖက်သတ်ကြေညာလိုက်တယ်။

အောက်မြန်မာပြည်ဆုံးရှုံးတာ ဘာကြောင့် အလွန်အရေးကြီးသလဲ

မြေပုံအရ နယ်မြေတစ်ပိုင်းဆုံးရှုံးတာထက် ပိုကြီးတယ်။

အောက်မြန်မာပြည်မှာ ရန်ကုန်လို ဆိပ်ကမ်းရှိတယ်။ ဧရာဝတီမြစ်ဝကျွန်းပေါ်ရှိတယ်။ ပင်လယ်ကုန်သွယ်ရေးလမ်းကြောင်းရှိတယ်။ နောက်ပိုင်း ကမ္ဘာ့ဆန်ကုန်သွယ်ရေးအတွက် အရေးကြီးလာမယ့် စိုက်ပျိုးမြေတွေရှိတယ်။

၁၈၅၂ နောက်ပိုင်း အထက်မြန်မာနိုင်ငံဟာ ပင်လယ်ထွက်ပေါက်ကို လက်တွေ့အားဖြင့် ဗြိတိသျှထိန်းချုပ်မှုအောက်ကနေ ဖြတ်သန်းရတဲ့ landlocked kingdom ဆန်ဆန် ဖြစ်လာတယ်။

နိုင်ငံခြားကုန်သွယ်ရေးအတွက် ရန်ကုန်ကို အားထားရတယ်။

ဒါက ကုန်းဘောင်နန်းတော်ရဲ့ စီးပွားရေးနဲ့ နိုင်ငံခြားရေးအပေါ် ကြီးမားတဲ့ဖိအား ဖြစ်လာတယ်။

ရန်ကုန်က ဘာကြောင့် ရုတ်တရက် အရေးကြီးလာသလဲ

ဗြိတိသျှအုပ်ချုပ်မှုအောက်မှာ ရန်ကုန်ကို အောက်မြန်မာပြည်ရဲ့ အဓိကဆိပ်ကမ်းနဲ့ အုပ်ချုပ်ရေးဗဟိုအဖြစ် မြန်မြန်တိုးချဲ့တယ်။

မြို့သစ်လမ်းကွက်တွေ ဆွဲတယ်။ ဆိပ်ကမ်းတိုးချဲ့တယ်။ ကုန်သွယ်ရေးအဆောက်အအုံတွေ တည်ဆောက်တယ်။

ဧရာဝတီမြစ်ဝကျွန်းပေါ်ကို ဆန်စိုက်ပျိုးရေးအတွက် တိုးချဲ့လာတာနဲ့ ရန်ကုန်က ဆန်တင်ပို့ရေးအဓိကဆိပ်ကမ်း ဖြစ်လာတယ်။

အိန္ဒိယ၊ တရုတ်၊ ဥရောပနဲ့ အခြားဒေသက ကုန်သည်၊ အလုပ်သမားနဲ့ ငွေကြေးကွန်ရက်တွေ ဝင်လာတယ်။

ဒီလိုနဲ့ ရန်ကုန်ဟာ တော်ဝင်နိုင်ငံရဲ့ မြို့တစ်မြို့ကနေ ကိုလိုနီစီးပွားရေးရဲ့ အဓိကဗဟိုချက်တစ်ခု ဖြစ်လာတယ်။

မင်းတုန်းမင်း ဘာကြောင့် မန္တလေးမြို့တည်ခဲ့သလဲ

ဒုတိယစစ်ပွဲအတွင်း ပုဂံမင်းရဲ့ အာဏာအားနည်းလာပြီး မင်းတုန်းမင်းနဲ့ ကနောင်မင်းသားတို့ အာဏာရလာတယ်။

မင်းတုန်းမင်းအတွက် အဓိကပြဿနာက ရှင်းတယ်။

နိုင်ငံတစ်ဝက်နီးပါး ဆုံးရှုံးထားတယ်။ ပင်လယ်ထွက်ပေါက်ဆုံးရှုံးထားတယ်။ တောင်ဘက်မှာ အင်အားကြီးဗြိတိသျှနယ်မြေ ရှိနေတယ်။

ဒါကြောင့် သူ့လက်ထက်မှာ နိုင်ငံကို ပြန်လည်တည်ဆောက်ဖို့ ကြိုးစားတယ်။ အခွန်စနစ်ပြင်ဆင်မှု၊ စက်မှုနည်းပညာ၊ လက်နက်ထုတ်လုပ်ရေး၊ နိုင်ငံခြားပညာနဲ့ သံတမန်ရေးကို အားပေးတယ်။

၁၈၅၇ ခုနှစ်မှာ မန္တလေးမြို့သစ်တည်ဖို့ စတင်တာဟာ ဘာသာရေးဗျာဒိတ်နဲ့ ဆက်စပ်သလို နိုင်ငံရေးအရလည်း မင်းဆက်ကို ပြန်လည်တည်ဆောက်တဲ့ သင်္ကေတတစ်ခု ဖြစ်တယ်။

အောက်မြန်မာပြည်ဆုံးရှုံးပြီးနောက် အထက်မြန်မာနိုင်ငံအတွက် မြို့တော်အသစ်တစ်ခု ပေါ်လာတယ်။

ကနောင်မင်းသား ဘာကြောင့် ခေတ်မီရေးနဲ့ ဆက်စပ်ပြီး မှတ်မိခံရသလဲ

ကနောင်မင်းသားဟာ စက်ရုံ၊ လက်နက်ထုတ်လုပ်ရေးနဲ့ နည်းပညာသင်ယူရေးကို အားပေးသူအဖြစ် လူသိများတယ်။

ဥရောပကို ပညာသင်နဲ့ လေ့လာရေးအဖွဲ့တွေ စေလွှတ်တာ၊ စက်မှုလုပ်ငန်းနဲ့ ခေတ်မီလက်နက်ထုတ်လုပ်ဖို့ ကြိုးစားတာတွေဟာ ကုန်းဘောင်နိုင်ငံက နည်းပညာကွာဟချက်ကို သတိထားမိနေပြီဆိုတာ ပြတယ်။

ဒါပေမယ့် ၁၈၆၆ ခုနှစ် နန်းတွင်းပုန်ကန်မှုအတွင်း ကနောင်မင်းသား လုပ်ကြံခံရတယ်။

သူသေဆုံးမှုဟာ ပြုပြင်ပြောင်းလဲရေးအတွက် ကြီးမားတဲ့ဆုံးရှုံးမှု ဖြစ်ပေမယ့် “ကနောင်သာမသေရင် မြန်မာနိုင်ငံ လုံးဝမကျဘူး” ဆိုတာ သက်သေပြလို့မရတဲ့ counterfactual ဖြစ်တယ်။

အင်ပါယာနှစ်ခုကြား အင်အားကွာဟချက်ဟာ လူတစ်ယောက်တည်း ဖြေရှင်းရလောက်အောင် သေးမနေဘူး။

၁၈၈၅ မတိုင်ခင် ဘာတွေ တင်းမာလာသလဲ

မင်းတုန်းမင်းကွယ်လွန်ပြီး ၁၈၇၈ ခုနှစ်မှာ သီပေါမင်း နန်းတက်တယ်။

အဲဒီအချိန်မှာ အထက်မြန်မာနိုင်ငံဟာ ဗြိတိသျှအောက်မြန်မာပြည်နဲ့ တိုက်ရိုက်နယ်နိမိတ်ထိနေပြီ။

မန္တလေးနန်းတော်က ဗြိတိသျှကို တစ်ဖက်တည်းမမှီခိုရအောင် ပြင်သစ်အပါအဝင် ဥရောပနိုင်ငံတွေနဲ့ ဆက်ဆံရေးတိုးချဲ့ဖို့ ကြိုးစားတယ်။

ဗြိတိသျှဘက်ကတော့ ပြင်သစ်သြဇာ မြန်မာနိုင်ငံထဲ ဝင်လာနိုင်တာကို အိန္ဒိယအင်ပါယာအတွက် မလိုလားဘူး။

ဒီအချိန်မှာ Bombay Burmah Trading Corporation နဲ့ မြန်မာအစိုးရကြား သစ်လုပ်ငန်းအငြင်းပွားမှု ဖြစ်လာတယ်။

မြန်မာဘက်က ကုမ္ပဏီကို စည်းမျဉ်းချိုးဖောက်မှုအတွက် ကြီးမားတဲ့ဒဏ်ကြေးချမှတ်တယ်။ ဗြိတိသျှဘက်က အဲဒီကိစ္စကို နိုင်ငံရေးအဆင့်အထိ မြှင့်တင်တယ်။

နောက်ဆုံး ultimatum ပေးပြီး စစ်ဖြစ်သွားတယ်။

တတိယစစ်ပွဲ ဘာကြောင့် နှစ်ပတ်လောက်နဲ့ ပြီးသွားသလဲ

၁၈၈၅ နိုဝင်ဘာမှာ ဗြိတိသျှတပ်တွေ ဧရာဝတီမြစ်ကြောင်းကနေ မန္တလေးဘက်ကို လျင်မြန်စွာ တက်လာတယ်။

ရေနွေးငွေ့သင်္ဘော၊ ခေတ်မီအမြောက်နဲ့ စနစ်တကျ logistics က ဗြိတိသျှတပ်ကို အားသာစေတယ်။

မြန်မာတပ်တွေ နေရာအချို့မှာ ခုခံခဲ့ပေမယ့် ဗဟို command နဲ့ စစ်ရေးပြင်ဆင်မှု မလုံလောက်ဘူး။

နောက်ဆုံး မန္တလေးနန်းတော်က ဆက်လက်ခုခံရင် မြို့နဲ့ လူထုအပေါ် ပိုမိုပျက်စီးနိုင်တဲ့ အခြေအနေ ရောက်လာတယ်။

သီပေါမင်း လက်နက်ချတယ်။

၁၈၈၅ နိုဝင်ဘာ ၂၈ ရက်မှာ ဗြိတိသျှတပ် မန္တလေးကို ထိန်းချုပ်လိုက်တယ်။

သီပေါမင်းနဲ့ စုဖုရားလတ် ဘာဖြစ်သွားသလဲ

နန်းတော်ကျပြီးနောက် သီပေါမင်း၊ စုဖုရားလတ်နဲ့ တော်ဝင်မိသားစုကို မန္တလေးကနေ ခေါ်ထုတ်သွားတယ်။

နောက်ဆုံး အိန္ဒိယနိုင်ငံ Ratnagiri မှာ ပြည်နှင်ဒဏ်နဲ့ နေထိုင်ခဲ့ရတယ်။

ရာစုနှစ်များစွာ မြန်မာနိုင်ငံရေးရဲ့ အလယ်ဗဟိုဖြစ်ခဲ့တဲ့ ဘုရင်စနစ်ဟာ ရက်ပိုင်းအတွင်း အုပ်ချုပ်ရေးအာဏာမရှိတော့ဘူး။

ဒါဟာ နန်းတော်တစ်ခု ကျဆုံးတာတင် မဟုတ်ဘူး။

မြန်မာနိုင်ငံရဲ့ တော်ဝင်အချုပ်အခြာအာဏာ အဆုံးသတ်တာ ဖြစ်တယ်။

၁၈၈၆ — မြန်မာနိုင်ငံ ဘယ်လိုဖြစ်သွားသလဲ

၁၈၈၆ ဇန်နဝါရီ ၁ ရက်မှာ ဗြိတိသျှက အထက်မြန်မာပြည်ကို သိမ်းယူကြောင်း တရားဝင်ကြေညာတယ်။

မြန်မာနိုင်ငံတစ်ခုလုံးကို British India အုပ်ချုပ်ရေးအောက် ထည့်သွင်းလိုက်တယ်။

ဒီအချက်က အလွန်အရေးကြီးတယ်။

မြန်မာနိုင်ငံဟာ ဗြိတိသျှ Crown အောက်က သီးခြား colony တစ်ခုအဖြစ် ချက်ချင်းမစတင်ဘူး။ အစောပိုင်းမှာ အိန္ဒိယအုပ်ချုပ်ရေးစနစ်ရဲ့ အစိတ်အပိုင်းအဖြစ် အုပ်ချုပ်ခံရတယ်။

အိန္ဒိယက ဥပဒေ၊ အရာရှိ၊ အလုပ်သမား၊ ငွေကြေးနဲ့ စီးပွားရေးကွန်ရက်တွေ မြန်မာနိုင်ငံထဲ ပိုမိုဝင်လာတယ်။

စစ်ပြီးသွားတာနဲ့ မြန်မာတွေ လက်ခံလိုက်ကြသလား

မလက်ခံကြဘူး။

မန္တလေးနန်းတော်ကို သိမ်းလိုက်တာက စစ်ပွဲရဲ့ formal phase ကို မြန်မြန်အဆုံးသတ်စေခဲ့ပေမယ့် ကျေးလက်ဒေသတွေမှာ ခုခံမှု ဆက်ဖြစ်တယ်။

မင်းသားတွေ၊ ဒေသခံခေါင်းဆောင်တွေ၊ ဘုန်းတော်ကြီးနဲ့ လက်နက်ကိုင်အဖွဲ့တွေက ဗြိတိသျှအုပ်ချုပ်မှုကို ဆန့်ကျင်တယ်။

ဗြိတိသျှဘက်က ဒီအဖွဲ့တွေကို “dacoit” လို့ ခေါ်ဆိုတာများပေမယ့် အဖွဲ့အားလုံးကို သာမန်ဓားပြအဖြစ် သတ်မှတ်လို့မရဘူး။ အချို့ဟာ နိုင်ငံရေးနဲ့ တော်ဝင်အာဏာပြန်လည်ထူထောင်ရေး ရည်ရွယ်ချက်ရှိတဲ့ resistance ဖြစ်တယ်။

၁၈၈၀ ပြည့်နှစ်နှောင်းပိုင်းအထိ pacification campaigns တွေ ဆက်လုပ်ခဲ့ရတယ်။

ဒါကြောင့် “၁၈၈၅ မှာ နှစ်ပတ်နဲ့ မြန်မာနိုင်ငံတစ်ခုလုံး အေးအေးဆေးဆေးသိမ်းနိုင်ခဲ့တယ်” ဆိုတာ မမှန်ဘူး။

မြို့တော်ကို နှစ်ပတ်နဲ့ ရနိုင်ပေမယ့် နိုင်ငံကို အုပ်ချုပ်နိုင်ဖို့ နှစ်များစွာ လိုခဲ့တယ်။

ဘုရင်မရှိတော့တာက လူထုအတွက် ဘာကိုဆိုလိုသလဲ

ရှေးမြန်မာနိုင်ငံမှာ ဘုရင်ဟာ အုပ်ချုပ်သူတင် မဟုတ်ဘူး။ သာသနာစောင့်ရှောက်သူ၊ တရားမျှတမှုရဲ့ အမြင့်ဆုံးအာဏာပိုင်နဲ့ နိုင်ငံရေးကမ္ဘာရဲ့ ဗဟိုသင်္ကေတ ဖြစ်တယ်။

ဘုရင်စနစ် ပျောက်သွားတာနဲ့ အုပ်ချုပ်ရေးအဆောက်အအုံတစ်ခုတည်း မပျောက်ဘူး။ လူတွေ နိုင်ငံကို နားလည်ပုံတစ်ခုပါ ပြောင်းသွားတယ်။

တော်ဝင်အမှုထမ်းစနစ်၊ မင်းမှုထမ်းကွန်ရက်နဲ့ နန်းတော်အခြေပြုအာဏာဖွဲ့စည်းပုံတွေကို ကိုလိုနီ bureaucracy နဲ့ အစားထိုးလာတယ်။

ဒီပြောင်းလဲမှုဟာ ဒေသတိုင်းမှာ တစ်ချိန်တည်းနဲ့ တစ်ပုံစံတည်း ဖြစ်တာ မဟုတ်ပေမယ့် နိုင်ငံရေးယဉ်ကျေးမှုအတွက် ကြီးမားတဲ့အပြောင်းအလဲ ဖြစ်တယ်။

စီးပွားရေး ဘယ်လိုပြောင်းသွားသလဲ

အောက်မြန်မာပြည်ကို ဗြိတိသျှရပြီးနောက် ဧရာဝတီမြစ်ဝကျွန်းပေါ်မှာ ဆန်စိုက်ပျိုးရေးကို ကမ္ဘာ့ဈေးကွက်အတွက် အလွန်အကျွံတိုးချဲ့လာတယ်။

တောမြေတွေ ရှင်းပြီး စိုက်ပျိုးမြေသစ်တွေ ဖော်ထုတ်တယ်။ ချေးငွေ၊ မြေယာနဲ့ ကုန်သွယ်ရေးစနစ်တွေ ပြောင်းလာတယ်။

ရန်ကုန်က ကမ္ဘာ့ဆန်တင်ပို့ရေးဆိပ်ကမ်းကြီးတစ်ခု ဖြစ်လာတယ်။

စီးပွားရေးတိုးတက်မှု ရှိပေမယ့် အကျိုးအမြတ်ကို လူတိုင်းတူညီစွာ မရဘူး။ မြေယာအကြွေး၊ ချေးငွေ၊ မြေပိုင်ဆိုင်မှုနဲ့ နိုင်ငံခြားအရင်းအနှီးပြဿနာတွေ ပေါ်လာတယ်။

အိန္ဒိယက Chettiar ငွေချေးလုပ်ငန်းရှင်တွေရဲ့ အခန်းကဏ္ဍကလည်း နောက်ပိုင်း မြန်မာကျေးလက်စီးပွားရေးမှာ အရေးကြီးလာတယ်။

ဒီအရာတွေဟာ စစ်ပွဲပြီးချိန်မှာ ချက်ချင်းဖြစ်တာမဟုတ်ဘဲ ကိုလိုနီစီးပွားရေးတည်ဆောက်မှုနဲ့အတူ ဆယ်စုနှစ်များစွာအတွင်း ဖြစ်လာတာ ဖြစ်တယ်။

လူဦးရေနဲ့ မြို့ပြပုံစံ ဘယ်လိုပြောင်းသွားသလဲ

ကိုလိုနီခေတ်မှာ ရန်ကုန်၊ မော်လမြိုင်နဲ့ ဆိပ်ကမ်းမြို့တွေ အလျင်အမြန်ကြီးထွားလာတယ်။

အိန္ဒိယက အလုပ်သမား၊ စာရေး၊ ရဲ၊ စစ်သား၊ ကုန်သည်နဲ့ ငွေကြေးလုပ်ငန်းရှင်တွေ အများအပြား ဝင်လာတယ်။ တရုတ်ကုန်သည်ကွန်ရက်တွေလည်း တိုးလာတယ်။

ရန်ကုန်ဟာ လူမျိုးစုံ၊ ဘာသာစုံနဲ့ ကမ္ဘာ့ကုန်သွယ်ရေးချိတ်ဆက်ထားတဲ့ ကိုလိုနီမြို့ကြီး ဖြစ်လာတယ်။

ဒီရွှေ့ပြောင်းမှုက စီးပွားရေးတိုးတက်မှုအတွက် အလုပ်သမားနဲ့ ကျွမ်းကျင်မှုကို ဖြည့်ပေးသလို နောက်ပိုင်း လူမျိုးရေး၊ အလုပ်အကိုင်နဲ့ စီးပွားရေးပြိုင်ဆိုင်မှု တင်းမာချက်တွေကိုလည်း ဖန်တီးတယ်။

ဥပဒေနဲ့ တရားရုံး ဘာပြောင်းသွားသလဲ

ကုန်းဘောင်ခေတ်မှာ ဓမ္မသတ်၊ တော်ဝင်အမိန့်၊ ဒေသဓလေ့နဲ့ ဘုရင်အာဏာပေါ် အခြေခံတဲ့ တရားစီရင်မှုရှိတယ်။

ဗြိတိသျှအုပ်ချုပ်မှုအောက်မှာ Indian Penal Code၊ Criminal Procedure နဲ့ colonial court system တွေ ဝင်လာတယ်။

Professional judges၊ lawyers နဲ့ ရေးသားထားတဲ့ စည်းမျဉ်းတွေ ပိုအရေးကြီးလာတယ်။

ဒါပေမယ့် မြန်မာဗုဒ္ဓဘာသာဓလေ့ဥပဒေ လုံးဝပျောက်သွားတာ မဟုတ်ဘူး။ အိမ်ထောင်ရေးနဲ့ အမွေလို personal law ကိစ္စတွေမှာ ဓမ္မသတ်အခြေခံ Burmese Buddhist Law ကို ဆက်လက်အသုံးပြုခဲ့တယ်။

ဒီလိုနဲ့ မြန်မာ့ဥပဒေစနစ်ဟာ ရှေးတော်ဝင်ဥပဒေနဲ့ ကိုလိုနီဥပဒေ နှစ်လွှာပေါင်းစပ်တဲ့ အမွေအနှစ်ရလာတယ်။

ပညာရေးနဲ့ အုပ်ချုပ်ရေးမှာ ဘာပြောင်းသလဲ

ကိုလိုနီအစိုးရအတွက် စာရေး၊ အရာရှိနဲ့ ဝန်ထမ်းလိုအပ်လာတာကြောင့် အနောက်တိုင်းပုံစံကျောင်းနဲ့ အင်္ဂလိပ်ပညာရေး ပိုအရေးကြီးလာတယ်။

ခရစ်ယာန်မစ်ရှင်ကျောင်းတွေ၊ အစိုးရကျောင်းတွေနဲ့ နောက်ပိုင်း တက္ကသိုလ်ပညာရေး ပေါ်လာတယ်။

တစ်ဖက်မှာ ရိုးရာဘုန်းကြီးကျောင်းပညာရေးက ဆက်ရှိနေတယ်။

ဒီပညာရေးစနစ်နှစ်ခုကြားက အပြောင်းအလဲက လူမှုအဆင့်အတန်းအသစ်တွေ ဖန်တီးတယ်။ အင်္ဂလိပ်စာတတ်သူနဲ့ ကိုလိုနီအုပ်ချုပ်ရေးနားလည်သူတွေ အလုပ်အကိုင်အခွင့်အလမ်းပိုရနိုင်လာတယ်။

နောက်ပိုင်း အမျိုးသားရေးလှုပ်ရှားမှုကို ဦးဆောင်မယ့် ပညာတတ်လူတန်းစားတစ်ရပ်လည်း ဒီခေတ်ထဲက ပေါ်လာတယ်။

သံဃာနဲ့ နိုင်ငံရေးဆက်ဆံရေး ဘယ်လိုပြောင်းသွားသလဲ

ဘုရင်စနစ်မှာ ဘုရင်ဟာ သာသနာကို ထောက်ပံ့သူနဲ့ သံဃာအဖွဲ့အစည်းကို စည်းကမ်းထိန်းသိမ်းရာမှာ အရေးပါသူ ဖြစ်တယ်။

ဘုရင်စနစ်ပျောက်သွားတာနဲ့ ဒီဆက်ဆံရေး ပြတ်တောက်သွားတယ်။

ကိုလိုနီအစိုးရက ဘာသာရေးမှာ မဝင်ရောက်လိုတဲ့ secular administrative logic နဲ့ အုပ်ချုပ်ပေမယ့် မြန်မာလူမှုအမြင်မှာ သာသနာနဲ့ နိုင်ငံရေးကို လုံးဝခွဲထားတာ မဟုတ်ဘူး။

ဒါကြောင့် သံဃာအချို့ဟာ ကိုလိုနီဆန့်ကျင်ရေးနဲ့ အမျိုးသားရေးလှုပ်ရှားမှုတွေမှာ အရေးကြီးလာတယ်။

ဘုရင်မရှိတော့ခြင်းဟာ သာသနာရေးအာဏာဖွဲ့စည်းပုံအတွက်ပါ အပြောင်းအလဲ ဖြစ်စေတယ်။

မြန်မာအမျိုးသားရေး ဘယ်လိုပေါ်လာသလဲ

စိတ်ဝင်စားစရာက ကုန်းဘောင်ခေတ်မှာ ယနေ့ခေတ် nation-state nationalism နဲ့ တူညီတဲ့ “နိုင်ငံသားအားလုံးတစ်မျိုးတည်း” အယူအဆ မရှိသေးဘူး။

ကိုလိုနီအုပ်ချုပ်မှုအောက်မှာ နိုင်ငံတစ်ခုလုံးကို bureaucracy တစ်ခုနဲ့ အုပ်ချုပ်လာတာ၊ သတင်းစာ၊ ပညာရေး၊ ရထားလမ်းနဲ့ မြို့ပြကွန်ရက်တွေ ပေါ်လာတာက လူတွေကို နိုင်ငံအနှံ့ ပိုချိတ်ဆက်ပေးတယ်။

တစ်ဖက်မှာ နိုင်ငံခြားအုပ်ချုပ်မှုအောက် ရောက်နေခြင်းက “ငါတို့ဘယ်သူလဲ” ဆိုတဲ့ မေးခွန်းကို ပိုပြင်းထန်စေတယ်။

၂၀ ရာစုအစောပိုင်း YMBA၊ ကျောင်းသားလှုပ်ရှားမှု၊ သံဃာလှုပ်ရှားမှုနဲ့ ဒို့ဗမာအစည်းအရုံးတို့လို အဖွဲ့အစည်းတွေ ပေါ်လာတာဟာ ကိုလိုနီအတွေ့အကြုံနဲ့ ခွဲမရဘူး။

ဒီအဓိပ္ပာယ်နဲ့ကြည့်ရင် အင်္ဂလိပ်-မြန်မာစစ်ပွဲတွေက တော်ဝင်နိုင်ငံတစ်ခုကို ဖျက်သိမ်းခဲ့သလို နောက်ပိုင်း ခေတ်သစ်အမျိုးသားရေး ပေါ်ပေါက်လာမယ့် အခြေအနေကိုလည်း မရည်ရွယ်ဘဲ ဖန်တီးပေးခဲ့တယ်။

စစ်ပွဲသုံးကြိမ်ကို တစ်ကြောင်းစီနဲ့ ခွဲကြည့်ရင်

ပထမစစ်ပွဲ — ၁၈၂၄–၁၈၂၆

ကုန်းဘောင်နိုင်ငံဟာ ဗြိတိသျှအင်ပါယာနဲ့ ပထမဆုံး အကြီးအကျယ်ထိပ်တိုက်တွေ့ပြီး ရခိုင်၊ တနင်္သာရီနဲ့ အနောက်ဘက်သြဇာနယ်မြေတွေ ဆုံးရှုံးခဲ့တယ်။ ငွေကြေးနဲ့ စစ်ရေးအင်အားကို အကြီးအကျယ်ထိခိုက်စေတယ်။

ဒုတိယစစ်ပွဲ — ၁၈၅၂

အောက်မြန်မာပြည်နဲ့ ပင်လယ်ထွက်ပေါက် ဆုံးရှုံးတယ်။ ရန်ကုန်ဟာ ဗြိတိသျှစီးပွားရေးဗဟိုဖြစ်လာပြီး အထက်မြန်မာနိုင်ငံဟာ စီးပွားရေးနဲ့ နိုင်ငံခြားရေးအရ ပိုမိုဖိအားခံရတယ်။

တတိယစစ်ပွဲ — ၁၈၈၅

မန္တလေးကျဆုံးတယ်။ သီပေါမင်းပြည်နှင်ခံရတယ်။ ကုန်းဘောင်မင်းဆက်နဲ့ မြန်မာဘုရင်စနစ် အဆုံးသတ်ပြီး နိုင်ငံတစ်ခုလုံး ကိုလိုနီအုပ်ချုပ်မှုအောက် ရောက်သွားတယ်။

ဒါပေမယ့် ဒီသုံးကြိမ်ကို တစ်ခုချင်း သီးခြားကြည့်ရင် အဓိကပုံရိပ်တစ်ခု ပျောက်သွားတယ်။

တကယ်ပြောင်းလဲသွားတာ ဘာလဲ

၁၈၂၄ မတိုင်ခင် မြန်မာနိုင်ငံဟာ ကိုယ့်နယ်မြေချဲ့ထွင်နေတဲ့ ဒေသတွင်းအင်အားကြီး တော်ဝင်နိုင်ငံတစ်ခု ဖြစ်တယ်။

၁၈၂၆ နောက်ပိုင်းမှာ ဗြိတိသျှနဲ့ အင်အားကွာဟချက်ကို သိလာရတဲ့ နိုင်ငံ ဖြစ်တယ်။

၁၈၅၂ နောက်ပိုင်းမှာ ပင်လယ်ထွက်ပေါက်မရှိတော့တဲ့ အထက်မြန်မာတော်ဝင်နိုင်ငံ ဖြစ်တယ်။

၁၈၈၆ ရောက်တဲ့အခါ ကိုယ့်ဘုရင်၊ ကိုယ့်နိုင်ငံခြားရေးနဲ့ ကိုယ့်အချုပ်အခြာအာဏာ မရှိတော့တဲ့ ကိုလိုနီနယ်မြေ ဖြစ်သွားတယ်။

၆၁ နှစ်အတွင်း နိုင်ငံရဲ့ အနေအထား အဲဒီလောက်ပြောင်းသွားတယ်။

“လက်နက်မကောင်းလို့ ရှုံးတာ” တစ်ခုတည်းလား

မဟုတ်ဘူး။

နည်းပညာက အရေးကြီးတယ်။ ဗြိတိသျှရဲ့ ရေတပ်၊ အမြောက်၊ ရေနွေးငွေ့သင်္ဘောနဲ့ စစ်ရေး logistics က ကြီးမားတဲ့အားသာချက် ဖြစ်တယ်။

ဒါပေမယ့် အင်ပါယာရဲ့ အင်အားက လက်နက်ထဲမှာပဲ မရှိဘူး။

အိန္ဒိယက အခွန်ဝင်ငွေရှိတယ်။ လူအင်အားရှိတယ်။ ကမ္ဘာ့ဘဏ္ဍာရေးနဲ့ ကုန်သွယ်ရေးကွန်ရက်ရှိတယ်။ စစ်သင်္ဘောနဲ့ ဆိပ်ကမ်းကွန်ရက်ရှိတယ်။ သံတမန်ရေးနဲ့ သတင်းအချက်အလက်ကွန်ရက်ရှိတယ်။

ကုန်းဘောင်နိုင်ငံက စက်ရုံတချို့ တည်ဆောက်ပြီး ခေတ်မီလက်နက်ဝယ်လိုက်ရုံနဲ့ ဒီစနစ်တစ်ခုလုံးကို ချက်ချင်းယှဉ်နိုင်မှာ မဟုတ်ဘူး။

ဒါကြောင့် မြန်မာနိုင်ငံကျဆုံးမှုကို “ဘုရင်မတော်လို့” သို့မဟုတ် “သေနတ်မကောင်းလို့” ဆိုတဲ့ အကြောင်းရင်းတစ်ခုတည်းနဲ့ ရှင်းတာက မလုံလောက်ဘူး။

ဒီစစ်ပွဲသုံးကြိမ်ရဲ့ အကြီးဆုံးအမွေအနှစ်

အကြီးဆုံးအမွေအနှစ်က နယ်မြေဆုံးရှုံးမှုတင် မဟုတ်ဘူး။

မြန်မာနိုင်ငံရဲ့ နိုင်ငံရေးအဖွဲ့အစည်းကို ပြန်လည်ရေးဆွဲလိုက်ခြင်း ဖြစ်တယ်။

ဘုရင်စနစ်က bureaucracy ဖြစ်လာတယ်။ တော်ဝင်အမိန့်က colonial law ဖြစ်လာတယ်။ တော်ဝင်မြို့တော်ရဲ့ စီးပွားရေးဗဟိုချက်က ဆိပ်ကမ်းရန်ကုန်ဘက် ရွှေ့သွားတယ်။ ဒေသတွင်းကုန်သွယ်ရေးက ကမ္ဘာ့ဈေးကွက်နဲ့ ပိုမိုချိတ်ဆက်သွားတယ်။

အဲဒီအပြောင်းအလဲတွေရဲ့ အကျိုးဆက်တချို့ဟာ ၁၉၄၈ လွတ်လပ်ရေးရပြီးနောက်တောင် ဆက်ရှိနေတယ်။

အုပ်ချုပ်ရေးနယ်နိမိတ်၊ ဥပဒေစနစ်၊ မြို့ပြဖွဲ့စည်းပုံ၊ ရန်ကုန်ရဲ့ အရေးပါမှု၊ လူမျိုးရေးနိုင်ငံရေးနဲ့ စီးပွားရေးဖွဲ့စည်းပုံတွေမှာ ကိုလိုနီခေတ်အမွေအနှစ်ကို ဆက်တွေ့နိုင်တယ်။

ဒါကြောင့် အင်္ဂလိပ်-မြန်မာစစ်ပွဲသုံးကြိမ်ကို စာမေးပွဲအတွက် ရက်စွဲသုံးခုလို မှတ်မိရုံနဲ့ မလုံလောက်ဘူး။

၁၈၂၄၊ ၁၈၅၂ နဲ့ ၁၈၈၅ ဆိုတာ မြန်မာနိုင်ငံရဲ့ အချုပ်အခြာအာဏာကို တစ်ဆင့်ပြီးတစ်ဆင့် ပြောင်းလဲသွားစေခဲ့တဲ့ အမှတ်အသားသုံးခု ဖြစ်တယ်။

ပထမစစ်ပွဲက နယ်စပ်ကို ပြောင်းတယ်။

ဒုတိယစစ်ပွဲက စီးပွားရေးနှလုံးသားနဲ့ ပင်လယ်ထွက်ပေါက်ကို ပြောင်းတယ်။

တတိယစစ်ပွဲက နိုင်ငံတော်စနစ်ကို ပြောင်းတယ်။

ဒီသုံးခု ပေါင်းလိုက်တဲ့အခါ ခေတ်သစ်မြန်မာနိုင်ငံ ဘယ်လိုပုံစံနဲ့ ပေါ်လာခဲ့သလဲဆိုတဲ့ ဇာတ်လမ်းရဲ့ အရေးကြီးဆုံးအခန်းတစ်ခန်းကို မြင်ရတယ်။

အဓိကရင်းမြစ်များ

• ရန္တပိုစာချုပ်နှင့် ပထမ အင်္ဂလိပ်-မြန်မာစစ်ပွဲဆိုင်ရာ ဗြိတိသျှနှင့် မြန်မာမှတ်တမ်းများ
• ကုန်းဘောင်ခေတ် ရာဇဝင်၊ တော်ဝင်အမိန့်နှင့် နိုင်ငံခြားဆက်ဆံရေးစာတမ်းများ
• British East India Company နှင့် British India အုပ်ချုပ်ရေးမှတ်တမ်းများ
• ၁၈၅၂ အောက်မြန်မာပြည်သိမ်းပိုက်မှုနှင့် ၁၈၈၅ တတိယစစ်ပွဲဆိုင်ရာ ခေတ်ပြိုင်စာတမ်းများ
• ကိုလိုနီခေတ် မြန်မာ့စီးပွားရေး၊ ဆန်ကုန်သွယ်ရေး၊ မြေယာနှင့် လူဦးရေရွှေ့ပြောင်းမှုဆိုင်ရာ သမိုင်းသုတေသနများ
• ၁၉ ရာစု မြန်မာနိုင်ငံ၊ British India နှင့် အရှေ့တောင်အာရှအင်ပါယာပြိုင်ဆိုင်မှုဆိုင်ရာ ခေတ်သစ်ပညာရပ်လေ့လာချက်များ

Editor’s Note: အင်္ဂလိပ်-မြန်မာစစ်ပွဲသုံးကြိမ်ကို မြန်မာဘက် သို့မဟုတ် ဗြိတိသျှဘက် ရင်းမြစ်တစ်မျိုးတည်းအပေါ် မူတည်၍ မဖော်ပြသင့်ပါ။ စစ်ပွဲအကြောင်းရင်းများတွင် နယ်စပ်ပဋိပက္ခ၊ ကုန်သွယ်ရေး၊ အင်ပါယာလုံခြုံရေး၊ နိုင်ငံခြားရေးနှင့် နယ်ချဲ့ချဲ့ထွင်မှုတို့ ပေါင်းစပ်ပါဝင်ခဲ့သည်။ ၁၈၈၅ ခုနှစ် မန္တလေးကျဆုံးမှုသည် လျင်မြန်ခဲ့သော်လည်း ကိုလိုနီအုပ်ချုပ်မှုကို ကျေးလက်ဒေသများတွင် အတည်ပြုရန် နှစ်များစွာ စစ်ရေးနှိမ်နင်းမှုများ ဆက်လက်ပြုလုပ်ခဲ့ရသည်။