“ရန်ကုန်” ဆိုတဲ့မြို့ မပေါ်လာခင် ဒီနေရာမှာ ဘာရှိခဲ့သလဲ

ရန်ကုန်မြို့ကို ကြည့်လိုက်ရင် ကိုလိုနီခေတ်အဆောက်အအုံတွေ၊ ဆူးလေဘုရား၊ ရွှေတိဂုံစေတီ၊ ဆိပ်ကမ်း၊ လမ်းမကြီးတွေနဲ့ လူဦးရေသန်းချီနေထိုင်တဲ့ မြို့ကြီးတစ်မြို့ကို မြင်ရတယ်။

ဒါပေမယ့် “ရန်ကုန်” ဆိုတဲ့မြို့ မပေါ်လာခင် ဒီနေရာမှာ ဘာရှိခဲ့သလဲ။

အဖြေက — ဘာမှမရှိတဲ့ ရွှံ့နွံမြေပေါ်မှာ အင်္ဂလိပ်တွေ ရောက်လာပြီး မြို့တစ်မြို့ကို စတင်တည်ဆောက်ခဲ့တာ မဟုတ်ဘူး။

ယနေ့ရန်ကုန်ဖြစ်လာမယ့် ဒေသမှာ ရာစုနှစ်များစွာကတည်းက လူနေထိုင်မှု၊ ဘာသာရေးနေရာ၊ မြစ်ကြောင်းကုန်သွယ်ရေးနဲ့ ဆိပ်ကမ်းသဘောရှိတဲ့ အခြေချနေရာတွေ ရှိနေခဲ့တယ်။ အထူးသဖြင့် ဒဂုံ ဆိုတဲ့ အမည်ဟာ ရန်ကုန်မပေါ်မီ သမိုင်းရဲ့ အရေးကြီးဆုံးသော့ချက် ဖြစ်တယ်။

ရန်ကုန်မတိုင်ခင် “ဒဂုံ” ရှိခဲ့တယ်

ယနေ့ရန်ကုန်ရဲ့ အစောပိုင်းသမိုင်းကို ပြောရင် ဒဂုံကို မဖြစ်မနေ ပြောရမယ်။

ဒဂုံဟာ ရွှေတိဂုံစေတီနဲ့ ဆက်နွယ်နေတဲ့ အခြေချနေရာတစ်ခုဖြစ်ပြီး အောက်မြန်မာပြည် မွန်ယဉ်ကျေးမှုနယ်ပယ်ထဲမှာ ရှိခဲ့တယ်။ နောက်ပိုင်း ဟံသာဝတီနိုင်ငံနဲ့လည်း ဆက်စပ်ခဲ့တယ်။

ဒါပေမယ့် ဒဂုံကို ယနေ့ရန်ကုန်လို လမ်းကွက်တိတိကျကျ၊ လူဦးရေသိန်းသန်းချီနဲ့ ဆိပ်ကမ်းကြီးရှိတဲ့ metropolis တစ်ခုအဖြစ် မမြင်သင့်ဘူး။

အဲဒီခေတ်က ဒဂုံဟာ ရွှေတိဂုံကို အခြေခံထားတဲ့ ဘာသာရေးအရေးပါမှုရှိတဲ့ မြို့ငယ် သို့မဟုတ် အခြေချနေရာတစ်ခု ဖြစ်ခဲ့တာ ပိုနီးစပ်တယ်။

ရွှေတိဂုံက မြို့ထက် အရင်ရှိခဲ့သလား

ရန်ကုန်သမိုင်းမှာ စိတ်ဝင်စားစရာအကောင်းဆုံးအချက်က မြို့ရဲ့အမည်ထက် ရွှေတိဂုံရဲ့ သမိုင်းက ပိုရှည်တာ ဖြစ်တယ်။

ဗုဒ္ဓဘာသာရိုးရာအဆိုအရ ရွှေတိဂုံစေတီရဲ့ မူလသမိုင်းကို ဂေါတမဗုဒ္ဓလက်ထက်အထိ ပြန်ဆက်ထားပြီး တဖုဿနဲ့ ဘလ္လိက ကုန်သည်ညီနောင်တို့ ယူဆောင်လာတဲ့ ဆံတော်များကို ဌာပနာထားတယ်လို့ ယုံကြည်ကြတယ်။

သမိုင်းပညာနဲ့ ရှေးဟောင်းသုတေသနအရတော့ စေတီရဲ့ အစောဆုံးတည်ဆောက်သည့်ရက်စွဲကို ရိုးရာအဆိုအတိုင်း တိတိကျကျ အတည်ပြုနိုင်ခြင်း မရှိသေးဘူး။ အထောက်အထားအခိုင်အမာနဲ့ မြင်နိုင်တဲ့ ရွှေတိဂုံသမိုင်းဟာ နောက်ပိုင်းမွန်ခေတ်တွေနဲ့ ပိုရှင်းလာတယ်။

အရေးကြီးတာက — ဒဂုံဒေသဟာ မြို့ကြီးဖြစ်မလာခင်ကတည်းက ဘာသာရေးအရ လူတွေကို ဆွဲဆောင်တဲ့ နေရာတစ်ခု ဖြစ်နေခဲ့တာပါ။

ဒီနေရာကို ဘာကြောင့် လူတွေ အခြေချခဲ့ကြတာလဲ

ရန်ကုန်တည်နေရာကို မြေပုံပေါ်ကကြည့်ရင် အဖြေတစ်စိတ်တစ်ပိုင်း တွေ့ရတယ်။

ရန်ကုန်မြစ်ဟာ ပင်လယ်ဘက်ထွက်နိုင်တဲ့ ရေလမ်းကြောင်းဖြစ်ပြီး ဧရာဝတီမြစ်ဝကျွန်းပေါ်ဒေသနဲ့လည်း ဆက်သွယ်နိုင်တယ်။ ရှေးခေတ်မှာ လမ်းမကြီးတွေထက် မြစ်ကြောင်းက သယ်ယူပို့ဆောင်ရေးအတွက် ပိုအရေးကြီးတဲ့အချိန်များစွာ ရှိခဲ့တယ်။

လှေတစ်စီးနဲ့ ဆန်၊ သစ်၊ ဆား၊ ငါးနဲ့ အခြားကုန်ပစ္စည်းအများအပြား သယ်နိုင်တယ်။

ဒါကြောင့် မြစ်နားအခြေချနေရာဟာ စားနပ်ရိက္ခာ၊ သယ်ယူပို့ဆောင်ရေးနဲ့ ကုန်သွယ်ရေးအတွက် အားသာချက်ရှိတယ်။

ဒါပေမယ့် ဒီအားသာချက်နဲ့အတူ ရေကြီးမှု၊ ရွှံ့နွံ၊ မိုးများမှုနဲ့ ရောဂါဘယပြဿနာတွေပါ ရှိခဲ့မယ်။ ယနေ့လို ရေနုတ်မြောင်း၊ တာတမံနဲ့ ခေတ်မီမြို့ပြအင်ဂျင်နီယာစနစ် မရှိသေးတဲ့ကာလမှာ မြစ်ဝကျွန်းပေါ်ဒေသကို ထိန်းချုပ်နေထိုင်ရတာ မလွယ်ဘူး။

ဟံသာဝတီခေတ်မှာ ဒဂုံက ဘယ်လောက်အရေးကြီးခဲ့သလဲ

အောက်မြန်မာပြည်မှာ ဟံသာဝတီနိုင်ငံ အင်အားကြီးလာတဲ့အခါ ပဲခူးဟာ နိုင်ငံရေးဗဟိုချက် ဖြစ်ခဲ့တယ်။ မုတ္တမလို ဆိပ်ကမ်းနဲ့ ကုန်သွယ်ရေးမြို့တွေကလည်း အရေးကြီးတယ်။

ဒဂုံဟာ ပဲခူးလို မြို့တော်မဟုတ်ဘူး။ ဒါပေမယ့် ရွှေတိဂုံကြောင့် ဘာသာရေးအရ အရေးကြီးလာတယ်။

၁၅ ရာစု ဟံသာဝတီဘုရင်မ ရှင်စောပုဟာ ရွှေတိဂုံစေတီကို အထူးကြည်ညိုထောက်ပံ့ခဲ့သူအဖြစ် ထင်ရှားတယ်။ သူမနဲ့ ဓမ္မစေတီမင်းလက်ထက်တွေမှာ ရွှေတိဂုံရဲ့ ဂုဏ်သိက္ခာနဲ့ အရွယ်အစား တိုးတက်လာခဲ့တယ်။

ဘာသာရေးဘုရားဖူးလာသူ၊ သံဃာ၊ ကုန်သည်နဲ့ ဒေသခံလူထုကြောင့် စေတီပတ်ဝန်းကျင်မှာ လူမှုစီးပွားရေးလှုပ်ရှားမှုတွေ ရှိလာနိုင်တယ်။

ယနေ့မြို့ကြီးတစ်မြို့ရဲ့ CBD မဟုတ်ပေမယ့် လူတွေ လာရောက်စုဝေးတဲ့ sacred center တစ်ခု ဖြစ်ခဲ့တယ်လို့ မြင်နိုင်တယ်။

“ဒဂုံ” က ဘယ်လို “ရန်ကုန်” ဖြစ်သွားတာလဲ

ဒီအပြောင်းအလဲရဲ့ အရေးကြီးဆုံးနှစ်က ၁၇၅၅ ဖြစ်တယ်။

ကုန်းဘောင်မင်းဆက်တည်ထောင်သူ အလောင်းဘုရားဟာ အောက်မြန်မာပြည်ကို စစ်ဆင်လာပြီး ဒဂုံကို သိမ်းယူခဲ့တယ်။ အဲဒီနောက် မြို့ကို ရန်ကုန် လို့ အမည်ပြောင်းခဲ့တယ်လို့ မြန်မာသမိုင်းမှတ်တမ်းတွေမှာ ဖော်ပြတယ်။

“ရန်ကုန်” ကို ယေဘုယျအားဖြင့် “ရန်” နဲ့ “ကုန်” — ရန်ပဋိပက္ခကုန်ဆုံးခြင်း၊ ရန်သူများကုန်ဆုံးခြင်းဆိုတဲ့ အဓိပ္ပာယ်နဲ့ ရှင်းပြကြတယ်။ အင်္ဂလိပ်အသံထွက်နဲ့ စာလုံးပေါင်းက နောက်ပိုင်း Rangoon ဖြစ်လာတယ်။

အလောင်းဘုရားက နာမည်ပဲ ပြောင်းခဲ့တာ မဟုတ်ဘူး။ ဒဂုံကို စစ်ရေးနဲ့ ကုန်သွယ်ရေးအရ အသုံးဝင်တဲ့ အောက်မြန်မာပြည်အခြေစိုက်နေရာအဖြစ် မြှင့်တင်ခဲ့တယ်။

ဒီအချိန်ကစပြီး “ရန်ကုန်” ဆိုတဲ့မြို့ရဲ့ နိုင်ငံရေးသမိုင်း ပိုရှင်းလာတယ်။

အလောင်းဘုရား ဘာကြောင့် ဒီနေရာကို အရေးထားခဲ့သလဲ

အောက်မြန်မာပြည်ကို ထိန်းချုပ်ချင်ရင် မြစ်ကြောင်းနဲ့ ပင်လယ်ထွက်ပေါက်ကို မလျစ်လျူရှုနိုင်ဘူး။

ရန်ကုန်ဒေသက ပဲခူးနဲ့ ဧရာဝတီမြစ်ဝကျွန်းပေါ်အကြား လှုပ်ရှားနိုင်ပြီး ပင်လယ်ကလာတဲ့ သင်္ဘောတွေနဲ့ ဆက်သွယ်နိုင်တယ်။

နိုင်ငံခြားကုန်သည်တွေ အောက်မြန်မာပြည်ကို ပိုမိုရောက်လာတဲ့ ၁၈ ရာစုမှာ ဆိပ်ကမ်းကို ထိန်းချုပ်နိုင်ခြင်းဟာ အခွန်၊ လက်နက်၊ နိုင်ငံခြားကုန်ပစ္စည်းနဲ့ သတင်းအချက်အလက်ကို ထိန်းချုပ်နိုင်ခြင်းလည်း ဖြစ်တယ်။

အလောင်းဘုရားအတွက် ရန်ကုန်ဟာ ဘာသာရေးမြို့ငယ်တစ်ခုထက် ပိုပြီး နိုင်ငံတော်ရဲ့ တောင်ဘက်တံခါးပေါက် ဖြစ်လာနိုင်တဲ့ နေရာ ဖြစ်တယ်။

အင်္ဂလိပ်မရောက်ခင် ရန်ကုန်က ဘယ်လိုမြို့လဲ

၁၈ ရာစုနှောင်းပိုင်းနဲ့ ၁၉ ရာစုအစောပိုင်း ရန်ကုန်ဟာ ဆိပ်ကမ်းမြို့အဖြစ် တဖြည်းဖြည်း အရေးကြီးလာပေမယ့် နောက်ပိုင်း ကိုလိုနီရန်ကုန်လို မကြီးသေးဘူး။

ရွှေတိဂုံက မြို့ရဲ့ အဓိက landmark ဖြစ်နေတယ်။ မြစ်ကမ်းဘက်မှာ ကုန်သွယ်ရေးနဲ့ သင်္ဘောလှုပ်ရှားမှုရှိတယ်။ သစ်သားနဲ့ ဝါးအဆောက်အအုံများတဲ့ မြို့တစ်မြို့ ဖြစ်နိုင်ပြီး မီးလောင်မှုနဲ့ ရာသီဥတုဒဏ်ကို ခံရလွယ်တယ်။

နိုင်ငံခြားကုန်သည်၊ အိန္ဒိယနွယ်ဖွားကုန်သည်၊ အာမေးနီးယန်း၊ ဥရောပသားနဲ့ ဒေသခံလူမျိုးစုတွေ ဆိပ်ကမ်းကုန်သွယ်ရေးကနေ တဖြည်းဖြည်း ဆက်နွယ်လာတယ်။

ဒါကြောင့် ရန်ကုန်ရဲ့ နိုင်ငံတကာမြို့ပုံစံဟာ ၁၈၅၂ နောက်မှ လုံးဝအစပြုတာ မဟုတ်ဘူး။ ကိုလိုနီမတိုင်ခင်ကတည်းက ဆိပ်ကမ်းကြောင့် ပြင်ပကမ္ဘာနဲ့ ချိတ်ဆက်နေပြီ။

ပထမ အင်္ဂလိပ်-မြန်မာစစ်ပွဲမှာ ရန်ကုန် ဘာဖြစ်ခဲ့သလဲ

၁၈၂၄ ခုနှစ် ပထမ အင်္ဂလိပ်-မြန်မာစစ်ပွဲ စတင်တဲ့အခါ ဗြိတိသျှတပ်တွေက ပင်လယ်ကနေ ရန်ကုန်ကို ဝင်ရောက်သိမ်းပိုက်ခဲ့တယ်။

ဒါက ရန်ကုန်ရဲ့ မဟာဗျူဟာတန်ဖိုးကို ပြတယ်။ ရန်ကုန်ကို ထိန်းချုပ်နိုင်ရင် အောက်မြန်မာပြည်ရဲ့ အရေးကြီးရေလမ်းနဲ့ မြို့တော်ဘက်သို့ ချီတက်မယ့် လမ်းကြောင်းတစ်ခု ရနိုင်တယ်။

ဒါပေမယ့် ဗြိတိသျှတပ်အတွက် ရန်ကုန်ကို သိမ်းတာနဲ့ စစ်နိုင်တာ မဟုတ်ဘူး။ မိုးရာသီ၊ ရောဂါ၊ စားနပ်ရိက္ခာနဲ့ ဒေသပတ်ဝန်းကျင်က ပြင်းထန်တဲ့ ပြဿနာတွေ ဖြစ်ခဲ့တယ်။

စစ်ပြီးနောက် ရန်ကုန်ဟာ မြန်မာအုပ်ချုပ်မှုအောက် ပြန်ရောက်ခဲ့တယ်။

ဒါပေမယ့် နှစ်ပေါင်းသုံးဆယ်မပြည့်ခင် မြို့ရဲ့ကံကြမ္မာ ထပ်ပြောင်းတော့မယ်။

၁၈၅၂ က ရန်ကုန်ကို လုံးဝပြောင်းလဲခဲ့တယ်

ဒုတိယ အင်္ဂလိပ်-မြန်မာစစ်ပွဲအတွင်း ၁၈၅၂ ခုနှစ်မှာ ဗြိတိသျှက ရန်ကုန်ကို ထပ်မံသိမ်းပိုက်ခဲ့တယ်။ ဒီတစ်ကြိမ်မှာတော့ အောက်မြန်မာပြည်ကို ဗြိတိသျှအင်ပါယာထဲ ထည့်သွင်းပြီး ရန်ကုန်ကို ပြန်မပေးတော့ဘူး။

ဒီအချိန်ကစပြီး ရန်ကုန်ရဲ့ မြို့ပြပုံစံကို အကြီးအကျယ် ပြန်တည်ဆောက်ခဲ့တယ်။

မြစ်ကမ်းအနီး အနိမ့်ပိုင်းနဲ့ ရွှံ့နွံများတဲ့ မြေကို ရေနုတ်မြောင်းတွေ ဖောက်တယ်။ လမ်းတွေကို grid ပုံစံ ခွဲတယ်။ အုပ်ချုပ်ရေးရုံး၊ ကုန်သွယ်ရေးအဆောက်အအုံ၊ ဆိပ်ကမ်းနဲ့ နောက်ပိုင်း မီးရထားအခြေခံအဆောက်အအုံတွေ တိုးလာတယ်။

ဒီနေရာမှာ လူအများမြင်နေတဲ့ “ရန်ကုန်မြို့ဟောင်း” ပုံရိပ် စတင်ဖြစ်ပေါ်လာတယ်။

အင်္ဂလိပ်တွေက ရန်ကုန်ကို အစကနေ တည်ခဲ့တာလား

မဟုတ်ဘူး။

သူတို့က ရှိပြီးသားမြို့ကို ကိုလိုနီအုပ်ချုပ်ရေးနဲ့ ကမ္ဘာ့ကုန်သွယ်ရေးအတွက် အကြီးအကျယ် ပြန်လည်ဖွဲ့စည်းခဲ့တာ ဖြစ်တယ်။

အဲဒီကွာခြားချက်က အရေးကြီးတယ်။

“British founded Rangoon” လို့ ရိုးရှင်းစွာ ပြောလိုက်ရင် ဒဂုံ၊ ရွှေတိဂုံ၊ ဟံသာဝတီခေတ်၊ အလောင်းဘုရားနဲ့ ကိုလိုနီမတိုင်ခင် ဆိပ်ကမ်းသမိုင်းအားလုံး ပျောက်သွားတယ်။

တစ်ဖက်မှာလည်း ယနေ့ Downtown Yangon ရဲ့ grid streets၊ အုပ်ချုပ်ရေးအဆောက်အအုံနဲ့ ဆိပ်ကမ်းမြို့ကြီးပုံစံကို ဗြိတိသျှကိုလိုနီအုပ်ချုပ်ရေးက အကြီးအကျယ် ပုံဖော်ခဲ့တာကို ငြင်းလို့မရဘူး။

သမိုင်းနှစ်ခုလုံးကို တစ်ပြိုင်နက် နားလည်ရမယ်။

မြို့လယ်ခေါင်က ဘာကြောင့် ဆူးလေဘုရားပတ်လည် ဖြစ်လာတာလဲ

ကိုလိုနီခေတ် မြို့ပြစီမံကိန်းမှာ ဆူးလေဘုရားကို အချက်အချာတစ်ခုအဖြစ် အသုံးပြုပြီး လမ်းကွက်တွေ စီစဉ်ခဲ့တယ်။

ဒီအချက်ကလည်း စိတ်ဝင်စားစရာကောင်းတယ်။ ကိုလိုနီမြို့ပြအင်ဂျင်နီယာတွေဟာ ရှိပြီးသား ဘာသာရေးအမှတ်အသားတစ်ခုကို ဖျက်ပြီး အသစ်ကနေစတာ မဟုတ်ဘဲ မြို့ပြပုံစံထဲ ထည့်သွင်းအသုံးပြုခဲ့တယ်။

နောက်ပိုင်း ဆူးလေပတ်ဝန်းကျင်မှာ မြို့တော်ခန်းမ၊ အစိုးရအဆောက်အအုံ၊ ကုန်သွယ်ရေးရုံးနဲ့ အများပြည်သူနေရာတွေ တိုးလာတယ်။

ဒါကြောင့် ယနေ့ဆူးလေမှာ ရပ်ကြည့်လိုက်ရင် ရှေးဘာသာရေးအလွှာနဲ့ ကိုလိုနီမြို့ပြအလွှာ နှစ်ခု တစ်နေရာတည်းမှာ ထပ်နေတယ်။

ရန်ကုန်က ဘာကြောင့် အလွန်မြန်မြန် ကြီးလာသလဲ

အဓိကအကြောင်းရင်းက ဆိပ်ကမ်းနဲ့ ဆန် ဖြစ်တယ်။

ဗြိတိသျှအုပ်ချုပ်မှုအောက်မှာ ဧရာဝတီမြစ်ဝကျွန်းပေါ်ဒေသကို ဆန်စပါးစိုက်ပျိုးရေးအတွက် အကြီးအကျယ် တိုးချဲ့ခဲ့တယ်။ ထွက်လာတဲ့ဆန်ကို ကမ္ဘာ့ဈေးကွက်ဆီ တင်ပို့ဖို့ ရန်ကုန်ဆိပ်ကမ်းက အဓိကတံခါးပေါက် ဖြစ်လာတယ်။

ဆိပ်ကမ်းမှာ အလုပ်သမားလိုတယ်။ စက်ရုံ၊ ဆန်စက်၊ ကုန်သွယ်ရေးကုမ္ပဏီ၊ ဘဏ်၊ အုပ်ချုပ်ရေးနဲ့ သယ်ယူပို့ဆောင်ရေးအလုပ်တွေ ပေါ်လာတယ်။

အိန္ဒိယတိုက်ငယ်က အလုပ်သမား၊ ကုန်သည်နဲ့ အရာရှိအများအပြား ရန်ကုန်ကို ရွှေ့လာတယ်။ တရုတ်ကုန်သည်၊ အာမေးနီးယန်း၊ ဂျူး၊ ဥရောပသားနဲ့ အခြားလူမှုအသိုင်းအဝိုင်းတွေပါ မြို့ထဲမှာ နေထိုင်လာကြတယ်။

ရန်ကုန်ဟာ အာရှရဲ့ လူမျိုးစုံ၊ ဘာသာစုံ ဆိပ်ကမ်းမြို့ကြီးတစ်မြို့ ဖြစ်လာတယ်။

“ရန်ကုန်” ဆိုတာ မြို့တစ်မြို့ထက် သမိုင်းအလွှာတွေ ဖြစ်တယ်

ယနေ့ Downtown က ကိုလိုနီအဆောက်အအုံတစ်လုံးကို ကြည့်ရင် ၁၉ ရာစုကို မြင်ရတယ်။

ရွှေတိဂုံဘက်ကြည့်ရင် အဲဒီထက် ရာစုနှစ်များစွာ ပိုနက်တဲ့ ဘာသာရေးသမိုင်းကို မြင်ရတယ်။

“ဒဂုံ” ဆိုတဲ့အမည်ကို ပြန်ကြားရင် ဟံသာဝတီနဲ့ မွန်သမိုင်းကို သတိရနိုင်တယ်။

“ရန်ကုန်” ဆိုတဲ့အမည်မှာ အလောင်းဘုရားနဲ့ ၁၈ ရာစု ကုန်းဘောင်နိုင်ငံတည်ဆောက်မှု ရှိတယ်။

မြို့လယ်လမ်းကွက်တွေမှာ ဗြိတိသျှကိုလိုနီအုပ်ချုပ်ရေး ရှိတယ်။ ဆိပ်ကမ်းနဲ့ ရပ်ကွက်တွေမှာ အိန္ဒိယ၊ တရုတ်နဲ့ ကမ္ဘာတစ်ဝန်းက ရွှေ့ပြောင်းလာသူတွေရဲ့ သမိုင်း ရှိတယ်။

ရန်ကုန်ဟာ လူတစ်စုက တစ်ကြိမ်တည်းတည်ခဲ့တဲ့ မြို့မဟုတ်ဘူး။

ရန်ကုန်မဖြစ်ခင် ဒီနေရာမှာ ဘာရှိခဲ့လဲ

အခု မူလမေးခွန်းကို ပြန်ဖြေလို့ရပြီ။

ရန်ကုန်မဖြစ်ခင် ဒီနေရာမှာ ဒဂုံရှိခဲ့တယ်။

ဒဂုံမတိုင်ခင်နဲ့ ဒဂုံရဲ့အစောပိုင်းကာလတွေမှာလည်း ရွှေတိဂုံနဲ့ ဆက်နွယ်တဲ့ ဘာသာရေးအမှတ်အသား၊ မြစ်ဝဒေသလူနေမှုနဲ့ ကုန်သွယ်ရေးလမ်းကြောင်းတွေ ရှိခဲ့တယ်။

၁၇၅၅ မှာ အလောင်းဘုရားရောက်လာပြီး ဒဂုံကို ရန်ကုန်လို့ အမည်ပြောင်းခဲ့တယ်။ ၁၈ ရာစုနဲ့ ၁၉ ရာစုအစောပိုင်းမှာ ဆိပ်ကမ်းအရေးပါမှု တိုးလာတယ်။ ၁၈၅၂ နောက်ပိုင်း ဗြိတိသျှက မြို့ကို ကိုလိုနီဆိပ်ကမ်းမြို့ကြီးအဖြစ် ပြန်လည်ပုံဖော်တယ်။

ဒါကြောင့် ယနေ့ရန်ကုန်လမ်းပေါ်မှာ လျှောက်နေတဲ့အခါ မြင်နေရတာက မြို့တစ်မြို့တည်း မဟုတ်ဘူး။

မွန်ခေတ်ရဲ့ ဒဂုံ၊ ကုန်းဘောင်ခေတ်ရဲ့ ရန်ကုန်နဲ့ ကိုလိုနီခေတ်ရဲ့ Rangoon တို့ တစ်နေရာတည်းမှာ အလွှာလိုက် ထပ်နေတဲ့ သမိုင်းကို လျှောက်နေတာ ဖြစ်တယ်။

နောက်တစ်ခါ ဆူးလေကနေ ရွှေတိဂုံဘက်ကို ကြည့်မိရင် “ဒီမြို့ကို ဘယ်သူတည်ခဲ့တာလဲ” ဆိုတာထက် ပိုစိတ်ဝင်စားစရာကောင်းတဲ့ မေးခွန်းတစ်ခု မေးကြည့်နိုင်တယ်။

ဒီမြို့အောက်မှာ ဘယ်ခေတ်တွေ ထပ်နေသလဲ။

အဓိကရင်းမြစ်များ

• မြန်မာရာဇဝင်များတွင် ဒဂုံ၊ အလောင်းဘုရားနှင့် ၁၇၅၅ ခုနှစ် ရန်ကုန်အမည်ပြောင်းလဲမှုဆိုင်ရာ မှတ်တမ်းများ
• ရွှေတိဂုံစေတီသမိုင်း၊ ဟံသာဝတီနှင့် ရှင်စောပုခေတ်ဆိုင်ရာ သမိုင်းနှင့် ကျောက်စာလေ့လာချက်များ
• ပထမနှင့် ဒုတိယ အင်္ဂလိပ်-မြန်မာစစ်ပွဲဆိုင်ရာ မြန်မာနှင့် ဗြိတိသျှမှတ်တမ်းများ
• ၁၉ ရာစု Rangoon မြို့ပြစီမံကိန်း၊ ဆိပ်ကမ်းနှင့် ကိုလိုနီအုပ်ချုပ်ရေးဆိုင်ရာ သမိုင်းမှတ်တမ်းများ
• ဧရာဝတီမြစ်ဝကျွန်းပေါ် ဆန်စပါးစီးပွားရေးနှင့် Rangoon port ဖွံ့ဖြိုးမှုဆိုင်ရာ ပညာရပ်ဆိုင်ရာလေ့လာချက်များ

Editor’s Note: ရွှေတိဂုံစေတီ၏ မူလတည်နှစ်နှင့် ဆံတော်ဌာပနာဇာတ်ကြောင်းကို ဗုဒ္ဓဘာသာရိုးရာအဆိုနှင့် သမိုင်း/ရှေးဟောင်းသုတေသနအထောက်အထား ခွဲခြားဖော်ပြထားသည်။ “ရန်ကုန်ကို အင်္ဂလိပ်တို့တည်ထောင်ခဲ့သည်” သို့မဟုတ် “၁၇၅၅ တွင် အလောင်းဘုရားက အစကနေတည်ခဲ့သည်” ဟူသော ရိုးရှင်းသည့်ဖော်ပြချက်နှစ်မျိုးစလုံးထက် ဒဂုံမှ ရန်ကုန်၊ ထို့နောက် ကိုလိုနီ Rangoon သို့ အဆင့်ဆင့်ပြောင်းလဲလာသည့် မြို့ပြသမိုင်းအဖြစ် နားလည်ခြင်းက ပိုတိကျသည်။