မန္တလေးကို ဘာကြောင့် ဒီနေရာမှာ တည်ခဲ့တာလဲ

မန္တလေးမြို့ကို မြေပုံပေါ်မှာ ကြည့်လိုက်ရင် မေးခွန်းတစ်ခု ပေါ်လာတတ်တယ်။

အင်းဝလို ရာစုနှစ်များစွာ နန်းစိုက်ခဲ့တဲ့ဒေသရှိတယ်။ အမရပူရလို တည်ပြီးသားမြို့တော်ရှိတယ်။ ဧရာဝတီမြစ်နားမှာလည်း မြို့ရွာတွေ အများကြီးရှိတယ်။ ဒါဆို မင်းတုန်းမင်းဟာ ဘာကြောင့် မြို့တော်အသစ်တစ်ခုကို ထပ်တည်ပြီး မန္တလေးတောင်ခြေအနီးကို ရွေးခဲ့တာလဲ။

လူသိများဆုံးအဖြေက “ဗုဒ္ဓဟောကြားထားလို့” ဆိုတဲ့ ပရောဖက်ပြုချက်ဖြစ်တယ်။

ဒါပေမယ့် မန္တလေးတည်ရာကို နားလည်ဖို့ ဘာသာရေးယုံကြည်ချက်တစ်ခုတည်းနဲ့ မလုံလောက်ဘူး။ နောက်ကွယ်မှာ တော်ဝင်အာဏာ၊ ဘာသာရေးတရားဝင်မှု၊ ပထဝီအနေအထား၊ ဧရာဝတီမြစ်ကြောင်း၊ ကုန်သွယ်ရေးနဲ့ ဗြိတိသျှအင်ပါယာဖိအား အားလုံး ဆက်စပ်နေတယ်။

မန္တလေးဟာ နေရာလွတ်တစ်ခုမှာ အလိုအလျောက်ပေါ်လာတဲ့မြို့ မဟုတ်ဘူး။ ကုန်းဘောင်နိုင်ငံ ရှင်သန်ရေးအတွက် နောက်ဆုံးခေတ်သစ်မြို့တော်စီမံကိန်းကြီးတစ်ခု ဖြစ်ခဲ့တယ်။

မန္တလေးမတိုင်ခင် မြို့တော်က ဘယ်မှာလဲ

မင်းတုန်းမင်း နန်းတက်တဲ့ ၁၈၅၃ ခုနှစ်မှာ ကုန်းဘောင်နိုင်ငံရဲ့ မြို့တော်က အမရပူရ ဖြစ်တယ်။

အမရပူရကို ဘိုးတော်ဘုရားက ၁၇၈၃ ခုနှစ်မှာ မြို့တော်အဖြစ် တည်ခဲ့ပြီး နောက်ပိုင်း ဘကြီးတော်လက်ထက် အင်းဝကို ပြန်ပြောင်းခဲ့တယ်။ သာယာဝတီမင်းလက်ထက်မှာ အမရပူရကို ထပ်ပြောင်းခဲ့တယ်။

ဒါကြောင့် မင်းတုန်းမင်းခေတ်ရောက်ချိန်မှာ မြို့တော်ပြောင်းတာဟာ မြန်မာတော်ဝင်အစဉ်အလာအတွက် လုံးဝမကြုံဖူးတဲ့အရာ မဟုတ်ဘူး။

ရှေးမြန်မာဘုရင်တစ်ပါးအတွက် မြို့တော်ဟာ အမြဲတမ်းတစ်နေရာတည်းရှိရမယ့် နိုင်ငံတော်အဖွဲ့အစည်းမဟုတ်ဘူး။ ဘုရင်အသစ်က နန်းတော်အသစ်၊ မြို့တော်အသစ်တည်ပြီး ကိုယ့်အုပ်ချုပ်မှုခေတ်ကို သင်္ကေတအသစ်နဲ့ စတင်နိုင်တယ်။

မင်းတုန်းမင်း နန်းတက်ချိန်မှာ နိုင်ငံက ဘယ်လိုအခြေအနေရှိလဲ

အဲဒီအခြေအနေကို မသိဘဲ မန္တလေးတည်တာကို နားလည်လို့ မရဘူး။

၁၈၅၂ ခုနှစ် ဒုတိယ အင်္ဂလိပ်-မြန်မာစစ်ပွဲအပြီး ဗြိတိသျှက အောက်မြန်မာပြည်ကို သိမ်းယူခဲ့တယ်။ ရန်ကုန်၊ ပဲခူးနဲ့ အရေးကြီးဆိပ်ကမ်းဒေသတွေ ဆုံးရှုံးသွားတယ်။

ကုန်းဘောင်နိုင်ငံဟာ ပင်လယ်နဲ့ တိုက်ရိုက်ဆက်သွယ်နိုင်တဲ့ အရေးကြီးလမ်းကြောင်းတွေ ဆုံးရှုံးပြီး အထက်မြန်မာပြည်ကို အခြေခံတဲ့ ကုန်းတွင်းနိုင်ငံတစ်ခုလို ပိုဖြစ်လာတယ်။

မင်းတုန်းမင်းဟာ ဒီရှုံးနိမ့်မှုနောက်ပိုင်း နန်းတက်လာတာ ဖြစ်တယ်။

ဒါကြောင့် သူ့အုပ်ချုပ်မှုရဲ့ အဓိကမေးခွန်းက “မြို့လှလှတစ်မြို့ ဘယ်မှာတည်မလဲ” မဟုတ်ဘူး။

ဗြိတိသျှအင်ပါယာနဲ့ နယ်မြေချင်းထိစပ်လာတဲ့ ကုန်းဘောင်နိုင်ငံကို ဘယ်လိုပြန်တည်ဆောက်မလဲ ဆိုတာ ဖြစ်တယ်။

မန္တလေးတောင်နဲ့ ပရောဖက်ပြုချက်

မန္တလေးမြို့တည်ခြင်းနဲ့ ဆက်စပ်ပြီး အကျော်ကြားဆုံး ရိုးရာဇာတ်ကြောင်းတစ်ခု ရှိတယ်။

ဗုဒ္ဓဘုရားဟာ မန္တလေးတောင်ကို ကြွရောက်စဉ် သာသနာနှစ် ၂၄၀၀ ပြည့်ချိန်မှာ တောင်ခြေအနီး မြို့ကြီးတစ်မြို့ ပေါ်ထွန်းမယ်လို့ ဗျာဒိတ်ပေးခဲ့တယ်ဆိုတဲ့ ယုံကြည်ချက် ဖြစ်တယ်။

၁၈၅၇ ခုနှစ်ဟာ မြန်မာဗုဒ္ဓဘာသာရိုးရာတွက်ချက်မှုအရ သာသနာနှစ် ၂၄၀၀ နဲ့ တိုက်ဆိုင်တယ်လို့ ယူဆခဲ့ကြတယ်။

မင်းတုန်းမင်းအတွက် ဒီအချက်ဟာ အလွန်အားကောင်းတဲ့ ဘာသာရေးတရားဝင်မှု ဖြစ်စေတယ်။ မြို့တော်အသစ်ဟာ ဘုရင်တစ်ပါးရဲ့ စိတ်ကူးတစ်ခုတည်းမဟုတ်ဘဲ သာသနာနဲ့ ဆက်နွယ်တဲ့ မြို့တော်အဖြစ် ပုံဖော်နိုင်တယ်။

ဒါပေမယ့် ဒီဗျာဒိတ်ဇာတ်ကြောင်းကို ခေတ်သစ်သမိုင်းအထောက်အထားနဲ့ တူညီတဲ့အဆင့်မှာ မထားသင့်ဘူး။ ဒါဟာ မြို့တည်ခြင်းကို ဘာသာရေးအဓိပ္ပာယ်ပေးတဲ့ ရိုးရာယုံကြည်မှု ဖြစ်တယ်။

ဘာသာရေးကြောင့်ပဲ နေရာရွေးခဲ့တာလား

မဟုတ်ဘူးလို့ မြင်ဖို့ အကြောင်းပြချက်များစွာ ရှိတယ်။

မန္တလေးတောင်ခြေဒေသဟာ ဧရာဝတီမြစ်နဲ့ မဝေးဘူး။ မြစ်ကြောင်းက အထက်မြန်မာပြည်ရဲ့ အဓိကသယ်ယူပို့ဆောင်ရေးလမ်း ဖြစ်တယ်။

မြို့တော်တစ်ခုအတွက် စားနပ်ရိက္ခာ၊ သစ်၊ ကျောက်၊ လူအင်အားနဲ့ ကုန်ပစ္စည်းတွေ အဆက်မပြတ်ဝင်ရောက်နိုင်ဖို့ လိုတယ်။ မြစ်နားရှိခြင်းက ဒီအတွက် အားသာချက်ကြီးတစ်ခု ဖြစ်တယ်။

တစ်ဖက်မှာ မန္တလေးမြို့နေရာဟာ ဧရာဝတီမြစ်ကမ်းတန်းပေါ် တိုက်ရိုက်မကပ်ဘဲ အနည်းငယ်အတွင်းဘက်မှာ ရှိတာကြောင့် မြစ်ရေကြီးမှုအန္တရာယ်နဲ့ တိုက်ရိုက်မြစ်ကမ်းတိုက်စားမှုကို အတိုင်းအတာတစ်ခုအထိ ရှောင်နိုင်တယ်။

ကျောက်ဆည်ဒေသက ဘာကြောင့် အရေးကြီးသလဲ

မြို့တော်တစ်ခုမှာ ဘုရင်နဲ့ နန်းတော်တင် မရှိဘူး။ အရာရှိ၊ စစ်သား၊ လက်မှုပညာရှင်၊ သံဃာ၊ ကုန်သည်နဲ့ သာမန်လူထောင်ပေါင်းများစွာကို နေ့တိုင်းကျွေးရတယ်။

မန္တလေးရဲ့ တောင်ဘက်မှာ ကျောက်ဆည်ဒေသရှိတယ်။ ကျောက်ဆည်ဟာ ရှေးခေတ်ကတည်းက ဆည်မြောင်းစိုက်ပျိုးရေးဖွံ့ဖြိုးတဲ့ အထက်မြန်မာပြည်ရဲ့ အရေးကြီးစပါးထုတ်လုပ်ရာဒေသတစ်ခု ဖြစ်တယ်။

ပုဂံခေတ်ကတည်းက ကျောက်ဆည်ရဲ့ ဆည်မြောင်းစနစ်နဲ့ စိုက်ပျိုးရေးအင်အားဟာ အလယ်ပိုင်းနိုင်ငံရေးဗဟိုချက်တွေအတွက် အရေးကြီးခဲ့တယ်။

မန္တလေးကို ဒီဒေသနဲ့ နီးနီးတည်ခြင်းက မြို့တော်ရဲ့ စားနပ်ရိက္ခာလုံခြုံရေးအတွက် အားသာချက်ရှိတယ်။

မြို့တော်တစ်မြို့ရဲ့ တည်နေရာကို စစ်တပ်နဲ့ ဘာသာရေးတင်မဟုတ်ဘဲ လူထောင်ပေါင်းများစွာကို ဘယ်ကကျွေးမလဲ ဆိုတဲ့ မေးခွန်းနဲ့လည်း ကြည့်ရတယ်။

ဧရာဝတီမြစ်က မန္တလေးအတွက် ဘာလုပ်ပေးခဲ့သလဲ

ယနေ့ highway မရှိတဲ့ခေတ်မှာ ဧရာဝတီမြစ်ဟာ အထက်မြန်မာပြည်ရဲ့ အဓိကလမ်းမကြီး ဖြစ်တယ်။

မြောက်ဘက်က ကျောက်စိမ်း၊ သစ်နဲ့ ဒေသထွက်ကုန်တွေ ဆင်းလာနိုင်တယ်။ အောက်ဘက်က ကုန်ပစ္စည်းတွေ တက်လာနိုင်တယ်။ လူနဲ့ သတင်းအချက်အလက် ရွေ့လျားနိုင်တယ်။

မင်းတုန်းမင်းခေတ်မှာ အောက်မြန်မာပြည်ကို ဗြိတိသျှက ထိန်းချုပ်ထားပေမယ့် ဧရာဝတီရဲ့ အထက်ပိုင်းက ကုန်းဘောင်နိုင်ငံအတွက် အသက်သွေးကြောအဖြစ် ဆက်ရှိနေတယ်။

မန္တလေးကို မြစ်နဲ့နီးနီးတည်ထားခြင်းက အုပ်ချုပ်ရေး၊ ကုန်သွယ်ရေးနဲ့ စစ်ရေးသယ်ယူပို့ဆောင်မှုအတွက် အရေးကြီးတယ်။

အမရပူရကို ဆက်မသုံးဘဲ ဘာကြောင့် မြို့သစ်တည်ခဲ့သလဲ

အမရပူရက မန္တလေးနဲ့ မဝေးဘူး။ ဒါကြောင့် “နေရာအသစ်က ပိုကောင်းလို့ပဲ” ဆိုတာနဲ့ မလုံလောက်ဘူး။

တော်ဝင်မြို့တော်အသစ်တည်ခြင်းဟာ နိုင်ငံရေးသင်္ကေတလည်း ဖြစ်တယ်။

မင်းတုန်းမင်းဟာ ပုဂံမင်းကို ဖြုတ်ချပြီး နန်းတက်လာသူ ဖြစ်တယ်။ ဒုတိယ အင်္ဂလိပ်-မြန်မာစစ်ပွဲရဲ့ ရှုံးနိမ့်မှုအပြီး နိုင်ငံကို ပြန်တည်ဆောက်ရမယ့် ဘုရင် ဖြစ်တယ်။

မြို့တော်အသစ်တည်တာက အုပ်ချုပ်မှုအသစ်၊ ကံကြမ္မာအသစ်နဲ့ နိုင်ငံတော်ပြန်လည်တည်ဆောက်မှုကို ကြေညာသလို ဖြစ်တယ်။

ယနေ့အစိုးရတစ်ခုက capital city အသစ်တည်တာနဲ့ အတိအကျမတူပေမယ့် အာဏာရဲ့ physical symbol အသစ်တစ်ခု တည်ဆောက်ခြင်းဆိုတဲ့ သဘောတရားက နီးစပ်တယ်။

မြို့ကို ဘယ်လိုစီမံခဲ့သလဲ

မန္တလေးကို အလိုအလျောက်ကြီးလာတဲ့ ရွာတစ်ရွာကနေ မြို့ဖြစ်လာတာ မဟုတ်ဘူး။ စီမံတည်ဆောက်ခဲ့တဲ့ တော်ဝင်မြို့တော် ဖြစ်တယ်။

နန်းမြို့ကို စတုရန်းပုံစံထားပြီး ကျုံးနဲ့ မြို့ရိုးဝန်းရံတယ်။ တံခါးနဲ့ လမ်းတွေကို စနစ်တကျ သတ်မှတ်တယ်။ နန်းတော်ကို အလယ်ဗဟိုမှာထားတယ်။

ဒီပုံစံမှာ လုံခြုံရေးအပြင် အာဏာရဲ့ သင်္ကေတအဓိပ္ပာယ်ပါ ရှိတယ်။ ဘုရင်ဟာ နိုင်ငံရေးကမ္ဘာရဲ့ အလယ်ဗဟိုမှာရှိတယ်ဆိုတဲ့ တော်ဝင် cosmology နဲ့ မြို့ပြပုံစံ ဆက်စပ်နေတယ်။

မြို့တော်ဟာ နေဖို့အိမ်တွေ စုထားတဲ့နေရာတင် မဟုတ်ဘူး။ နိုင်ငံတော်ရဲ့ အစီအစဉ်နဲ့ အာဏာကို မြေပေါ်မှာ ပုံဖော်ထားတဲ့ diagram တစ်ခုလို ဖြစ်တယ်။

နန်းတော်ကို အမရပူရကနေ တကယ်ရွှေ့ခဲ့သလား

မြို့တော်အသစ်တည်တဲ့အခါ အမရပူရက တော်ဝင်အဆောက်အအုံအစိတ်အပိုင်းအများအပြားကို ဖြုတ်ယူပြီး မန္တလေးမှာ ပြန်လည်အသုံးပြုခဲ့ကြတယ်။

ရှေးမြန်မာတော်ဝင်အဆောက်အအုံအများစုဟာ သစ်သားဖြစ်တာကြောင့် အစိတ်အပိုင်းတွေကို ဖြုတ်၊ သယ်၊ ပြန်တပ်နိုင်တယ်။

ဒီအချက်က မြို့တော်ပြောင်းခြင်းကို ယနေ့ concrete မြို့တစ်မြို့လုံးကို စွန့်ပြီး အသစ်ဆောက်သလို မမြင်သင့်ကြောင်း ပြတယ်။ နန်းတော်ရဲ့ ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာအစိတ်အပိုင်းတချို့နဲ့အတူ တော်ဝင်အဖွဲ့အစည်း၊ အရာရှိ၊ လက်မှုပညာရှင်နဲ့ လူမှုအသိုင်းအဝိုင်းတွေပါ ရွှေ့ပြောင်းလာတယ်။

မန္တလေးဟာ အမရပူရနဲ့ လုံးဝဖြတ်တောက်ထားတဲ့ မြို့သစ်မဟုတ်ဘဲ ယခင်တော်ဝင်ဗဟိုချက်ရဲ့ လူနဲ့ အရင်းအမြစ်တွေကို ဆက်ခံထားတဲ့ မြို့သစ် ဖြစ်တယ်။

မြို့တည်ဖို့ လူအင်အားဘယ်ကရသလဲ

နန်းမြို့၊ ကျုံး၊ မြို့ရိုး၊ ဘုန်းကြီးကျောင်း၊ လမ်းနဲ့ အခြားအဆောက်အအုံတွေ တည်ဖို့ လူအင်အားအများကြီး လိုတယ်။

တော်ဝင်အုပ်ချုပ်ရေးစနစ်အောက်မှာ နယ်အသီးသီးက အမှုထမ်းနဲ့ လုပ်သားအင်အားကို စုစည်းနိုင်တယ်။ ကျွမ်းကျင်လက်သမား၊ ပန်းရန်၊ ပန်းပု၊ ပန်းတဉ်းနဲ့ အခြားပညာရှင်တွေကိုလည်း ခေါ်ယူရတယ်။

မြို့တော်တည်ခြင်းဟာ architectural project တစ်ခုတည်းမဟုတ်ဘဲ နိုင်ငံတော်အရင်းအမြစ်တွေကို နေရာတစ်ခုဆီ စုစည်းတဲ့ ကြီးမားတဲ့ logistics project ဖြစ်တယ်။

ဒီလိုစီမံကိန်းတစ်ခု လုပ်နိုင်တာကိုယ်တိုင်က မင်းတုန်းမင်းရဲ့ ဗဟိုအုပ်ချုပ်ရေးအာဏာ ဆက်လက်ရှိနေသေးကြောင်း ပြသတဲ့ သင်္ကေတတစ်ခု ဖြစ်တယ်။

ဗြိတိသျှကို ကြောက်လို့ မြို့တော်ကို မြောက်ဘက်ရွှေ့တာလား

ဒီလိုရိုးရှင်းစွာ ပြောလို့ မရဘူး။

အမရပူရနဲ့ မန္တလေးက အကွာအဝေးအများကြီး မရှိတဲ့အတွက် ဗြိတိသျှတပ်ကို ရှောင်ဖို့ မြို့တော်ကို အလွန်ဝေးဝေးရွှေ့ခဲ့တာ မဟုတ်ဘူး။

ဒါပေမယ့် ၁၈၅၂ နောက်ပိုင်း ဗြိတိသျှဖိအားဟာ မန္တလေးတည်ခြင်းရဲ့ နိုင်ငံရေးနောက်ခံထဲမှာ မရှိဘူးလို့လည်း မဆိုနိုင်ဘူး။

မင်းတုန်းမင်းဟာ နယ်မြေဆုံးရှုံးထားတဲ့နိုင်ငံကို ပြန်လည်တည်ဆောက်ရင်း အထက်မြန်မာပြည်မှာ တည်ငြိမ်တဲ့ အုပ်ချုပ်ရေး၊ စီးပွားရေးနဲ့ ဘာသာရေးဗဟိုချက်တစ်ခု ဖန်တီးဖို့ လိုခဲ့တယ်။

မန္တလေးဟာ အဲဒီပြန်လည်တည်ဆောက်ရေးရဲ့ အကြီးဆုံးသင်္ကေတ ဖြစ်လာတယ်။

မန္တလေးကို မြို့တော်တင်မဟုတ်ဘဲ သာသနာ့ဗဟိုချက်အဖြစ် တည်ခဲ့သလား

မင်းတုန်းမင်းရဲ့ အုပ်ချုပ်မှုမှာ ဗုဒ္ဓသာသနာထောက်ပံ့မှု အလွန်အရေးကြီးတယ်။

သူဟာ ကုသိုလ်တော်ဘုရားကို တည်ခဲ့ပြီး ပိဋကတ်သုံးပုံကို ကျောက်ပြား ၇၂၉ ချပ်ပေါ် ရေးထိုးစေခဲ့တယ်။ ဒီကျောက်စာများကို “ကမ္ဘာ့အကြီးဆုံးစာအုပ်” လို့ နောက်ပိုင်း လူသိများလာတယ်။

၁၈၇၁ ခုနှစ်မှာ ပဉ္စမသင်္ဂါယနာတင်ပွဲကို မန္တလေးမှာ ကျင်းပခဲ့တယ်။

ဒါကြောင့် မန္တလေးဟာ အုပ်ချုပ်ရေးမြို့တော်တင်မဟုတ်ဘဲ ထေရဝါဒဗုဒ္ဓသာသနာကို ထိန်းသိမ်းတဲ့ တော်ဝင်ဗဟိုချက်အဖြစ် ပုံဖော်ခဲ့တာကို မြင်နိုင်တယ်။

နိုင်ငံရေးအရ ဗြိတိသျှကို စစ်ရေးနဲ့ စီးပွားရေးမှာ ယှဉ်ရခက်လာချိန်မှာ သာသနာ့ဒါယကာဘုရင်အဖြစ် တရားဝင်မှုက ပိုအရေးကြီးလာတယ်။

မန္တလေးဟာ စီးပွားရေးမြို့လည်း ဖြစ်လာသလား

မြို့တော်ရောက်လာတာနဲ့ အရာရှိ၊ တော်ဝင်မိသားစု၊ စစ်သား၊ သံဃာနဲ့ လက်မှုပညာရှင်တွေ လိုက်လာတယ်။ သူတို့ကို ဝန်ဆောင်မှုပေးဖို့ ဈေး၊ ဆိုင်၊ လက်မှုလုပ်ငန်းနဲ့ သယ်ယူပို့ဆောင်ရေး လိုလာတယ်။

ဧရာဝတီမြစ်ကြောင်းကနေ ကုန်ပစ္စည်းဝင်ထွက်နိုင်ပြီး အထက်မြန်မာပြည်ဒေသအသီးသီးနဲ့ ချိတ်ဆက်နိုင်တယ်။

တရုတ်နိုင်ငံ ယူနန်ဘက်နဲ့ ကုန်းလမ်းကုန်သွယ်ရေးလည်း အထက်မြန်မာပြည်အတွက် အရေးကြီးတယ်။ မန္တလေးဟာ နောက်ပိုင်းမှာ အုပ်ချုပ်ရေးဗဟိုချက်ကနေ စီးပွားရေးနဲ့ လက်မှုဗဟိုချက်တစ်ခုအဖြစ်ပါ တိုးတက်လာတယ်။

ဒီအခြေခံကြောင့် ၁၈၈၅ နောက်ပိုင်း နန်းတော်မရှိတော့ပေမယ့် မန္တလေးမြို့က မပျောက်သွားဘူး။

မြို့တော်ဘဝက ၂၈ နှစ်လောက်ပဲ ရှိခဲ့တယ်

မန္တလေးမြို့ကို ၁၈၅၇ ခုနှစ်မှာ တည်စတင်ပြီး ၁၈၅၉ ခုနှစ်ဝန်းကျင်မှာ တော်ဝင်နန်းတော်နဲ့ မြို့တော်အဖွဲ့အစည်းတွေ အဓိကရွှေ့ပြောင်းပြီးစီးလာတယ်။

ဒါပေမယ့် ၁၈၈၅ ခုနှစ်မှာ တတိယ အင်္ဂလိပ်-မြန်မာစစ်ပွဲ ဖြစ်လာတယ်။

ဗြိတိသျှတပ်တွေ ဧရာဝတီမြစ်ကြောင်းအတိုင်း မြောက်ဘက်ကို တက်လာပြီး မန္တလေးကို သိမ်းယူတယ်။ သီပေါမင်းနဲ့ စုဖုရားလတ်ကို နန်းတော်ကနေ ခေါ်ထုတ်ပြီး အိန္ဒိယကို ပြည်နှင်ဒဏ်ပေးခဲ့တယ်။

ကုန်းဘောင်မင်းဆက် အဆုံးသတ်သွားတယ်။

မင်းတုန်းမင်းတည်ခဲ့တဲ့ မန္တလေးဟာ မြန်မာဘုရင်တို့ရဲ့ နောက်ဆုံးမြို့တော် ဖြစ်သွားတယ်။

မြို့တည်ပြီး ဆယ်စုနှစ်သုံးခုမပြည့်ခင် တော်ဝင်မြို့တော်အဖြစ် အဆုံးသတ်သွားတာဟာ သမိုင်းရဲ့ ထူးခြားတဲ့ ဆန့်ကျင်ဘက်တစ်ခု ဖြစ်တယ်။

ဒါဆို မင်းတုန်းမင်း နေရာရွေးတာ မှားခဲ့သလား

၁၈၈၅ မှာ မန္တလေးကျသွားတာကိုကြည့်ပြီး “မြို့တည်ရာမှားတယ်” လို့ ပြောလို့ မရဘူး။

ဗြိတိသျှအင်ပါယာနဲ့ ကုန်းဘောင်နိုင်ငံကြား စစ်ရေး၊ စီးပွားရေးနဲ့ နည်းပညာအင်အားကွာဟချက်ဟာ မြို့တော်ဘယ်နေရာမှာရှိသလဲဆိုတာထက် ပိုကြီးတဲ့ ပြဿနာ ဖြစ်တယ်။

တကယ်တော့ မန္တလေးက နန်းတော်ကျဆုံးပြီးနောက်မှာတောင် အထက်မြန်မာပြည်ရဲ့ အဓိကမြို့အဖြစ် ဆက်လက်ရှင်သန်နိုင်ခဲ့တယ်။

ဒါဟာ နေရာရွေးချယ်မှုမှာ စိုက်ပျိုးရေး၊ မြစ်ကြောင်း၊ ဒေသတွင်းကုန်သွယ်ရေးနဲ့ လူမှုအခြေခံရှိခဲ့တာကို ပြတယ်။

မန္တလေးကို ဘာကြောင့် ဒီနေရာမှာ တည်ခဲ့တာလဲ

အခု မူလမေးခွန်းကို ပြန်ဖြေမယ်ဆိုရင် အကြောင်းရင်းတစ်ခုတည်း မရှိဘူး။

မန္တလေးတောင်နဲ့ ဆက်စပ်တဲ့ ဗုဒ္ဓဘာသာဗျာဒိတ်ယုံကြည်မှုက မြို့တော်အသစ်အတွက် ဘာသာရေးတရားဝင်မှု ပေးတယ်။ ဧရာဝတီမြစ်နဲ့ နီးတာက သယ်ယူပို့ဆောင်ရေးနဲ့ ကုန်သွယ်ရေးအတွက် အားသာတယ်။ ကျောက်ဆည်စိုက်ပျိုးရေးဒေသနဲ့ နီးတာက လူဦးရေကြီးတဲ့ မြို့တော်ကို စားနပ်ရိက္ခာထောက်ပံ့နိုင်စေတယ်။ အမရပူရနဲ့ နီးတာကြောင့် နန်းတော်၊ လူအင်အားနဲ့ အဖွဲ့အစည်းတွေကို ရွှေ့ပြောင်းဖို့ လွယ်တယ်။

အဲဒီအရာအားလုံးထက် နောက်ခံမှာ နိုင်ငံရေးအကြောင်းရင်းတစ်ခု ရှိတယ်။

ဒုတိယ အင်္ဂလိပ်-မြန်မာစစ်ပွဲအပြီး နယ်မြေအများကြီး ဆုံးရှုံးထားတဲ့ ကုန်းဘောင်နိုင်ငံအတွက် မင်းတုန်းမင်းဟာ “နိုင်ငံက မပြီးသေးဘူး” ဆိုတာကို ပြသဖို့ လိုခဲ့တယ်။

မြို့တော်အသစ်တစ်ခု၊ နန်းတော်အသစ်တစ်ခု၊ သာသနာ့ဗဟိုချက်အသစ်တစ်ခုနဲ့ နိုင်ငံတော်ကို ပြန်လည်ပုံဖော်ခဲ့တယ်။

ဒါကြောင့် မန္တလေးကို မြို့တစ်မြို့အဖြစ်ပဲ ကြည့်ရင် အဓိပ္ပာယ်တစ်ဝက်ပဲ မြင်ရမယ်။

မန္တလေးဟာ နယ်မြေဆုံးရှုံးမှုနောက်မှာ ကုန်းဘောင်နိုင်ငံက ကိုယ့်အာဏာ၊ ကိုယ့်သာသနာနဲ့ ကိုယ့်အနာဂတ်ကို ပြန်တည်ဆောက်ဖို့ ကြိုးစားခဲ့တဲ့ နိုင်ငံရေးကြေညာချက်ကြီးတစ်ခုလည်း ဖြစ်တယ်။

နောက်ဆုံးမှာ အဲဒီနိုင်ငံတော်ကို မကယ်တင်နိုင်ခဲ့ပေမယ့် မင်းတုန်းမင်းတည်ခဲ့တဲ့ မြို့ကတော့ နန်းတော်ထက် အသက်ပိုရှည်ခဲ့တယ်။

ယနေ့အထိ မန္တလေးဟာ အထက်မြန်မာပြည်ရဲ့ စီးပွားရေး၊ ယဉ်ကျေးမှုနဲ့ ဘာသာရေးဗဟိုချက်တစ်ခုအဖြစ် ဆက်လက်တည်ရှိနေတယ်။

အဓိကရင်းမြစ်များ

• ကုန်းဘောင်ခေတ် မြန်မာရာဇဝင်နှင့် မင်းတုန်းမင်းလက်ထက် တော်ဝင်အမိန့်မှတ်တမ်းများ
• မန္တလေးမြို့နှင့် မန္တလေးနန်းတော် တည်ဆောက်မှုဆိုင်ရာ သမိုင်းနှင့် မြို့ပြလေ့လာချက်များ
• ကျောက်ဆည်ဆည်မြောင်းဒေသနှင့် အထက်မြန်မာပြည် စိုက်ပျိုးရေးသမိုင်းဆိုင်ရာ သုတေသနများ
• မင်းတုန်းမင်း၏ သာသနာရေးပြုပြင်မှု၊ ကုသိုလ်တော်ကျောက်စာနှင့် ပဉ္စမသင်္ဂါယနာဆိုင်ရာ မှတ်တမ်းများ
• ဒုတိယနှင့် တတိယ အင်္ဂလိပ်-မြန်မာစစ်ပွဲ၊ ကုန်းဘောင်နိုင်ငံ၏ ၁၉ ရာစုနိုင်ငံရေးနှင့် စီးပွားရေးဆိုင်ရာ လေ့လာချက်များ

Editor’s Note: မန္တလေးတောင်နှင့် ဆက်စပ်သည့် သာသနာနှစ် ၂၄၀၀ ပြည့်တွင် မြို့တော်ပေါ်ထွန်းမည်ဟူသော ဇာတ်ကြောင်းသည် ဗုဒ္ဓဘာသာရိုးရာယုံကြည်မှုအဖြစ် ဖော်ပြထားခြင်းဖြစ်ပြီး သမိုင်းအထောက်အထားဖြင့် အတည်ပြုထားသော ဗုဒ္ဓ၏ တိုက်ရိုက်မိန့်ကြားချက်အဖြစ် မဖော်ပြထားပါ။ မန္တလေးတည်ရာရွေးချယ်မှုကို ဘာသာရေး၊ စိုက်ပျိုးရေး၊ မြစ်ကြောင်းသယ်ယူပို့ဆောင်ရေးနှင့် ၁၈၅၂ နောက်ပိုင်း နိုင်ငံရေးအခြေအနေတို့ ပေါင်းစပ်၍ နားလည်ရန် ရေးသားထားသည်။