ပျူလူမျိုးတွေ ဘယ်ရောက်သွားကြသလဲ — ပျောက်ကွယ်သွားတာလား၊ ပုဂံခေတ်ထဲ စီးဝင်သွားတာလား

တစ်ခေတ်တစ်ခါက မြန်မာနိုင်ငံအလယ်ပိုင်းတစ်လျှောက် မြို့ရိုး၊ ကျုံး၊ ဆည်မြောင်းနဲ့ စနစ်တကျတည်ဆောက်ထားတဲ့ မြို့ကြီးတွေ ရှိခဲ့ပါတယ်။ ဟန်လင်း၊ ဗိဿနိုး၊ သရေခေတ္တရာတို့လို မြို့တွေမှာ လူတွေ နေထိုင်ခဲ့ကြတယ်၊ ကုန်သွယ်ခဲ့ကြတယ်၊ ဗုဒ္ဓဘာသာကို လက်ခံကျင့်သုံးခဲ့ကြတယ်၊ ကိုယ်ပိုင်စာအရေးအသားတောင် ရှိခဲ့ကြပါတယ်။

ဒါပေမယ့် သမိုင်းစာမျက်နှာကို နောက်ထပ် ရာစုအနည်းငယ် လှန်လိုက်တဲ့အခါ “ပျူ” ဆိုတဲ့နာမည်ဟာ တဖြည်းဖြည်း ပျောက်သွားပါတယ်။ နောက်ပိုင်းမှာတော့ ပုဂံ၊ မြန်မာ၊ ဗမာဆိုတဲ့ နာမည်တွေက သမိုင်းရဲ့ အဓိကနေရာကို ယူလာပါတယ်။

ဒါဆို မေးစရာတစ်ခု ရှိလာတယ်။

ပျူလူမျိုးတွေ ဘယ်ရောက်သွားကြသလဲ။

သူတို့ တကယ်ပျောက်ကွယ်သွားခဲ့တာလား။ ဒါမှမဟုတ် ပုဂံခေတ်နဲ့ အခြားလူမျိုးအုပ်စုတွေထဲ တဖြည်းဖြည်း ရောနှောစီးဝင်သွားခဲ့တာလား။

ပျူနိုင်ငံဟာ တစ်နေ့တည်းနဲ့ ပြိုလဲခဲ့တာ မဟုတ်

လူသိများတဲ့ ရှင်းပြချက်တစ်ခုက အေဒီ ၉ ရာစုအတွင်း နန်ကျောက် (Nanzhao) တပ်ဖွဲ့တွေက ပျူဒေသတွေကို တိုက်ခိုက်ခဲ့ပြီး ဟန်လင်းအပါအဝင် ပျူအခြေစိုက်ဒေသတွေ အားနည်းသွားခဲ့တယ်ဆိုတာပါ။ တရုတ်မှတ်တမ်းတွေမှာ အေဒီ ၈၃၂ ဝန်းကျင် ဟန်လင်းဒေသကို တိုက်ခိုက်ပြီး ပျူလူထောင်ပေါင်းများစွာကို ဖမ်းဆီးခေါ်ဆောင်သွားခဲ့တယ်လို့ မှတ်တမ်းတင်ထားပါတယ်။

အဲဒီအချက်ကို ဖတ်လိုက်ရင် “ပျူနိုင်ငံ အဲဒီမှာပဲ ပြီးသွားတယ်” လို့ ထင်နိုင်ပါတယ်။

ဒါပေမယ့် ရှေးဟောင်းသုတေသနအထောက်အထားတွေက အဲဒီလောက် ရိုးရှင်းမနေပါဘူး။ ဟန်လင်းမှာ နန်ကျောက်တိုက်ခိုက်မှုနောက်ပိုင်းကာလအထိ လူနေထိုင်မှုရှိနေခဲ့ကြောင်း သက်သေတွေ ရှိပါတယ်။ သရေခေတ္တရာမှာလည်း မြို့တစ်မြို့လုံး အကြမ်းဖက်ဖျက်ဆီးခံလိုက်ရတယ်ဆိုတဲ့ ရှင်းလင်းတဲ့ အထောက်အထား မတွေ့ရသေးပါဘူး။

ဒါကြောင့် ပျူယဉ်ကျေးမှုကျဆင်းမှုကို တိုက်ပွဲတစ်ကြိမ်တည်းနဲ့ ရှင်းပြတာထက် နှစ်ပေါင်းများစွာကြာတဲ့ နိုင်ငံရေး၊ လူဦးရေ၊ စီးပွားရေးနဲ့ လူမှုအပြောင်းအလဲတွေရဲ့ ရလဒ် လို့ နားလည်တာ ပိုနီးစပ်ပါတယ်။

“ပျောက်သွားခြင်း” ထက် “ရောနှောသွားခြင်း”

သမိုင်းမှာ လူမျိုးတစ်မျိုး ပျောက်သွားတယ်ဆိုတာ လူအားလုံး ရုတ်တရက် သေဆုံးသွားတာကို မဆိုလိုပါဘူး။

တစ်ခါတလေ နိုင်ငံရေးအာဏာပျောက်သွားတယ်။ တစ်ခါတလေ ကိုယ်ပိုင်ဘာသာစကား အသုံးနည်းလာတယ်။ တစ်ခါတလေ အိမ်ထောင်ပြုမှု၊ ရွှေ့ပြောင်းမှု၊ စီးပွားရေးနဲ့ အုပ်ချုပ်ရေးစနစ်အသစ်တွေအောက်မှာ လူအုပ်စုတွေ တဖြည်းဖြည်း ရောနှောသွားကြတယ်။

ပျူတို့နဲ့ ဖြစ်ခဲ့တာကိုလည်း အဲဒီလို ရှုမြင်နိုင်ပါတယ်။

အထက်မြန်မာပြည်မှာ ပုဂံအခြေစိုက် နိုင်ငံရေးအင်အား တဖြည်းဖြည်းကြီးထွားလာချိန်မှာ ပျူတို့ဖွံ့ဖြိုးထားတဲ့ စိုက်ပျိုးမြေ၊ ရေသွင်းစနစ်၊ ဘာသာရေးအယူအဆနဲ့ မြို့ပြယဉ်ကျေးမှုအချို့ဟာ အသစ်တက်လာတဲ့ ပုဂံလောကထဲ ဆက်လက်ဝင်ရောက်သွားခဲ့ပါတယ်။

University of Sydney မှ ရှေးဟောင်းသုတေသနပညာရှင် Bob Hudson ရဲ့ Bagan အစောပိုင်းသမိုင်းဆိုင်ရာ သုတေသနမှာလည်း ပုဂံဟာ ပျူယဉ်ကျေးမှုရှိခဲ့ပြီးသား မြေပြင်ပေါ်မှာ တဖြည်းဖြည်း ထွန်းကားလာခဲ့တယ်ဆိုတဲ့ အထောက်အထားတွေကို ဆွေးနွေးထားပါတယ်။ ပုဂံဒေသက အဆောက်အအုံအများအပြားမှာ ပျူခေတ်နဲ့ ဆက်စပ်တဲ့ လက်ချောင်းရာအုတ် (finger-marked bricks) တွေကိုလည်း တွေ့ရှိထားပါတယ်။

ဆိုလိုတာက ပုဂံဟာ ပျူကမ္ဘာနဲ့ လုံးဝမဆက်စပ်တဲ့ မြို့သစ်တစ်မြို့လို ရုတ်တရက် ပေါ်လာတာ မဟုတ်နိုင်ပါဘူး။

ပျူဘာသာစကားက ပုဂံခေတ်အထိ အသက်ရှင်နေသေးတယ်

ပျူလူမျိုးတွေ တစ်ချိန်တည်း ပျောက်ကွယ်သွားခဲ့တာ မဟုတ်ကြောင်း ပြသတဲ့ အရေးကြီးဆုံးသက်သေတစ်ခုက ပျူဘာသာစကား ပါ။

ပုဂံခေတ် အေဒီ ၁၁၁၃ ခုနှစ်ဝန်းကျင်က မြဇေဒီကျောက်စာဟာ ပျူ၊ မြန်မာ၊ မွန်နဲ့ ပါဠိ ဘာသာလေးမျိုးနဲ့ ရေးထိုးထားပါတယ်။

ဒါဟာ အရေးကြီးပါတယ်။

ပျူနိုင်ငံရေးအင်အား ကျဆင်းခဲ့ပြီး ရာစုနှစ်အတော်ကြာပြီးနောက်တောင် ပျူဘာသာစကားဟာ တော်ဝင်အရေးအသားအဆင့်မှာ အသုံးပြုနိုင်လောက်အောင် တည်ရှိနေသေးတယ်ဆိုတဲ့ အဓိပ္ပာယ်ပါ။

ဘာသာဗေဒပညာရှင်တွေရဲ့ လေ့လာမှုအရ ပျူဘာသာစကားဟာ ၁၂ ရာစုအထိ အသုံးပြုမှုရှိခဲ့ပြီး နောက်ပိုင်း ၁၃ ရာစုဝန်းကျင်ရောက်လာချိန်မှာ အသုံးအနှုန်းက တဖြည်းဖြည်း ပျောက်ကွယ်သွားခဲ့တယ်လို့ ယူဆကြပါတယ်။

ဘာသာစကားပျောက်သွားတာနဲ့ လူမျိုးဗီဇ၊ မိသားစု၊ ယဉ်ကျေးမှုအမွေအနှစ်တွေ ပျောက်သွားတာတော့ မတူပါဘူး။

ပုဂံဟာ ပျူတို့ဆီက ဘာတွေ ရခဲ့သလဲ

ပျူယဉ်ကျေးမှုကို ကြည့်တဲ့အခါ အကြီးဆုံးအမွေအနှစ်က မြို့ဟောင်းအပျက်အစီးတွေတင် မဟုတ်ပါဘူး။

ပျူမြို့တွေမှာ အစောပိုင်းကတည်းက မြို့ရိုး၊ ကျုံး၊ ရေသွင်းစနစ်၊ ဆန်စိုက်ပျိုးရေးအခြေပြု စီးပွားရေးနဲ့ ဗုဒ္ဓဘာသာဆိုင်ရာ အဆောက်အအုံတွေ ရှိခဲ့ပါတယ်။ ဒီလိုစနစ်တွေဟာ နောက်ပိုင်း မြန်မာနိုင်ငံအလယ်ပိုင်း နိုင်ငံတည်ဆောက်မှုအတွက် အခြေခံအတွေ့အကြုံတစ်ခု ဖြစ်ခဲ့နိုင်ပါတယ်။

ပုဂံမှာ တွေ့ရတဲ့ အစောပိုင်းအုတ်နည်းပညာ၊ ဘာသာရေးအဆောက်အအုံပုံစံအချို့နဲ့ စိုက်ပျိုးရေးမြေကို စနစ်တကျအသုံးချမှုတွေထဲမှာ ပျူခေတ်က ဆက်ခံလာတဲ့ လက္ခဏာတွေ ရှိကြောင်း ရှေးဟောင်းသုတေသနလေ့လာချက်တွေက ပြသထားပါတယ်။

ဒါကြောင့် ပျူကို “ပုဂံမတိုင်မီ ပျောက်ဆုံးသွားတဲ့ လူမျိုး” လို့သာ မြင်လိုက်ရင် သမိုင်းရဲ့ အရေးကြီးဆုံးဆက်နွယ်မှုတစ်ခုကို လွတ်သွားနိုင်ပါတယ်။

နန်ကျောက်တပ်တွေက ပျူကို ဖျက်ဆီးခဲ့တာလား

အဲဒီမေးခွန်းမှာ သတိထားဖို့ လိုပါတယ်။

နန်ကျောက်တပ်တွေရဲ့ တိုက်ခိုက်မှုဟာ ပျူနိုင်ငံရေးအင်အားကို ထိခိုက်စေခဲ့တာ ဖြစ်နိုင်ပါတယ်။ တရုတ်မှတ်တမ်းတွေကလည်း စစ်ဆင်ရေးနဲ့ လူဖမ်းဆီးခေါ်ဆောင်မှုတွေကို ဖော်ပြထားပါတယ်။

ဒါပေမယ့် “အဲဒီတိုက်ခိုက်မှုတစ်ကြိမ်ကြောင့် ပျူလူမျိုးအားလုံး ပျောက်သွားတယ်” ဆိုတာကို ရှေးဟောင်းသုတေသနက အတည်ပြုမပေးပါဘူး။ မြို့တစ်မြို့၊ နိုင်ငံရေးအုပ်ချုပ်မှုတစ်ခု ကျဆုံးနိုင်ပေမယ့် အဲဒီထဲက လူတွေက နေရာသစ်ကို ရွှေ့တယ်၊ အသစ်တက်လာတဲ့ အုပ်ချုပ်မှုထဲ ဝင်တယ်၊ အခြားလူမျိုးတွေနဲ့ အိမ်ထောင်ပြုတယ်၊ ကိုယ်ပိုင်အမည်နဲ့ ဘာသာစကားကို တဖြည်းဖြည်း ဆုံးရှုံးတယ်ဆိုတာ လူ့သမိုင်းမှာ အကြိမ်ကြိမ်ဖြစ်ခဲ့ပါတယ်။

ပျူတို့အတွက်လည်း အဲဒီလို ရှည်လျားတဲ့ ပြောင်းလဲမှုဖြစ်စဉ်ကို ပိုဖြစ်နိုင်ခြေရှိတယ်လို့ သုတေသနအများစုက ညွှန်ပြပါတယ်။

ဒီနေ့ မြန်မာတွေထဲမှာ ပျူသွေး ရှိနေသလား

ဒီမေးခွန်းကို “ရှိတယ်” သို့မဟုတ် “မရှိဘူး” လို့ ရိုးရိုးဖြေဖို့ မလွယ်ပါဘူး။ ရှေးခေတ်လူဦးရေတွေရဲ့ DNA အချက်အလက်ဟာ လုံလောက်စွာ မရှိသေးသလို ယနေ့ခေတ် လူမျိုးအမည်တွေကို ရှေးခေတ်လူအုပ်စုတွေနဲ့ တိုက်ရိုက်တစ်ကြောင်းတည်း ဆက်သွားတာဟာ သိပ္ပံနည်းကျ သတိထားရမယ့်ကိစ္စပါ။

ဒါပေမယ့် အထက်မြန်မာပြည်မှာ ရာစုနှစ်ပေါင်းများစွာ ဆက်တိုက် လူနေထိုင်မှုရှိခဲ့တာ၊ ပျူနဲ့ ပုဂံကြား ယဉ်ကျေးမှုအဆက်အသွယ်တွေ ရှိခဲ့တာ၊ ပျူဘာသာစကားတောင် ပုဂံခေတ်အထိ အသုံးပြုခဲ့တာတွေကြောင့် ပျူလူဦးရေဟာ နောက်ပိုင်း လူမှုအဖွဲ့အစည်းတွေနဲ့ ရောနှောသွားခဲ့နိုင်ခြေကို လျစ်လျူရှုလို့ မရပါဘူး။

နာမည်ပျောက်သွားပေမယ့် အမွေအနှစ် မပျောက်ခဲ့

သမိုင်းမှာ တစ်ခါတလေ နိုင်ငံတစ်နိုင်ငံ ပျောက်သွားတယ်။ လူမျိုးအမည်တစ်ခု ပျောက်သွားတယ်။ ဘာသာစကားတစ်ခုတောင် မပြောတော့ကြဘူး။

ဒါပေမယ့် သူတို့တည်ဆောက်ခဲ့တဲ့ လမ်း၊ ရေစနစ်၊ ဘာသာရေး၊ အနုပညာ၊ အုပ်ချုပ်ရေးအတွေးအခေါ်နဲ့ လူသားတွေဟာ နောက်ခေတ်ထဲ ဆက်စီးဝင်နေတတ်ပါတယ်။

ပျူတို့ရဲ့ သမိုင်းလည်း အဲဒီလိုပါပဲ။

ဟန်လင်းရဲ့ မြို့ရိုးအောက်မှာ၊ သရေခေတ္တရာရဲ့ စေတီအဟောင်းတွေကြားမှာ၊ ပုဂံက အုတ်အဟောင်းတချို့ထဲမှာ၊ မြဇေဒီကျောက်စာရဲ့ ပျူစာကြောင်းတွေထဲမှာ သူတို့ရဲ့ အရိပ်အယောင်တွေ ကျန်နေဆဲပါ။

ဒါကြောင့် “ပျူလူမျိုးတွေ ဘယ်ရောက်သွားကြသလဲ” ဆိုတဲ့ မေးခွန်းရဲ့ အနီးစပ်ဆုံးအဖြေက —

သူတို့ဟာ ရုတ်တရက် ပျောက်ကွယ်သွားတာထက် နောက်ခေတ် မြန်မာပြည်ရဲ့ လူမှု၊ ယဉ်ကျေးမှုနဲ့ နိုင်ငံရေးကမ္ဘာထဲ တဖြည်းဖြည်း စီးဝင်ရောနှောသွားခဲ့တယ်လို့ မြင်ရတာ ပိုသင့်တော်ပါတယ်။

ပြီးတော့ ပျူတို့ ပျောက်ကွယ်သွားပုံကို နားလည်လိုက်တဲ့အခါ နောက်ထပ် မေးခွန်းတစ်ခု ပေါ်လာပါတယ်။

ပျူခေတ်ပြီးနောက် ပုဂံဟာ ဘယ်လိုနည်းနဲ့ မြန်မာနိုင်ငံရဲ့ အကြီးဆုံးအင်အားတစ်ခု ဖြစ်လာခဲ့တာလဲ။

အဲဒါက နောက်သမိုင်းစာမျက်နှာမှာ ဆက်ဖတ်ရမယ့် ဇာတ်လမ်းဖြစ်ပါတယ်။

အဓိက ကိုးကားအထောက်အထားများ

• UNESCO World Heritage Centre — Pyu Ancient Cities
• Bob Hudson — The Origins of Bagan: The Archaeological Landscape of Upper Burma to AD 1300, University of Sydney
• Myazedi Inscription — ပျူ၊ မြန်မာ၊ မွန်နှင့် ပါဠိ ဘာသာလေးမျိုးပါဝင်သည့် ၁၂ ရာစုအစောပိုင်းကျောက်စာ
• Pyu Epigraphy / DHARMA Project — ပျူကျောက်စာများဆိုင်ရာ ဒစ်ဂျစ်တယ်မှတ်တမ်းများ