ပုဂံခေတ် လူတစ်ယောက်ရဲ့ နေ့စဉ်ဘဝ ဘယ်လိုရှိခဲ့မလဲ

ပုဂံလို့ပြောလိုက်ရင် ယနေ့လူအများမြင်တာက ဘုရားစေတီတွေပါ။ နေဝင်ချိန်မှာ အုတ်နီရောင်စေတီတွေ၊ ဧရာဝတီမြစ်နဲ့ ရှေးဟောင်းနန်းမြို့ကို မြင်ကြတယ်။

ဒါပေမယ့် လွန်ခဲ့တဲ့ နှစ်ပေါင်း ၈၀၀ ကျော်က ပုဂံမှာ နေထိုင်ခဲ့တဲ့ သာမန်လူတစ်ယောက်အတွက် ဒီနေရာဟာ ရှေးဟောင်းအမွေအနှစ်ဇုန် မဟုတ်ဘူး။ သူ့အိမ်ရှိတဲ့နေရာ၊ အလုပ်လုပ်တဲ့နေရာ၊ ဈေးဝယ်တဲ့နေရာ၊ ဘုရားသွားတဲ့နေရာနဲ့ သားသမီးမွေးပြီး မိသားစုတည်ဆောက်တဲ့ နေရာဖြစ်တယ်။

မနက်မိုးလင်းရင် သူ ဘာလုပ်မလဲ။ ဘာစားမလဲ။ ဘယ်လိုအိမ်မှာ နေမလဲ။ ငွေရှိသလား။ အဝတ်အစား ဘယ်လိုဝတ်မလဲ။ သားသမီးတွေ စာသင်ရသလား။ ညဘက်မှာ မီးဘယ်လိုထွန်းမလဲ။

ဒီမေးခွန်းတွေကို ရာဇဝင်စာအုပ်တစ်အုပ်တည်းက မဖြေနိုင်ဘူး။ ပုဂံခေတ်က သာမန်လူတွေရဲ့ diary မကျန်ခဲ့ဘူး။ ဒါပေမယ့် ကျောက်စာ၊ ရှေးဟောင်းသုတေသန၊ နံရံဆေးရေး၊ ဘာသာရေးအဆောက်အအုံ၊ မြေယာလှူဒါန်းမှုမှတ်တမ်းနဲ့ နောက်ပိုင်းခေတ် လူမှုစနစ်တွေနဲ့ နှိုင်းယှဉ်လေ့လာခြင်းကနေ သူတို့ရဲ့ဘဝကို အတော်အသင့် ပြန်တည်ဆောက်နိုင်တယ်။

မနက်ခင်းကို ဘယ်လိုစတင်ခဲ့မလဲ

ပုဂံခေတ် လူအများစုအတွက် နေ့တစ်နေ့ဟာ နာရီသံနဲ့ မစဘူး။ နေရောင်၊ ရာသီဥတုနဲ့ လုပ်ငန်းလိုအပ်ချက်က နေ့စဉ်အချိန်ကို ဆုံးဖြတ်တယ်။

လယ်သမားတစ်ယောက်ဆိုရင် မနက်စောစော အလုပ်စရမယ်။ နေပူလာရင် အလယ်ပိုင်းမြန်မာပြည်ရဲ့ အပူချိန်က လယ်ယာအလုပ်ကို ပိုခက်စေတယ်။ လယ်၊ ယာ၊ ဥယျာဉ်နဲ့ တိရစ္ဆာန်တွေကို ကြည့်ရှုရမယ်။

မြို့နဲ့ နီးတဲ့ လက်မှုပညာရှင်ဆိုရင် အုတ်ဖုတ်ခြင်း၊ ပန်းရံ၊ ပန်းပု၊ သစ်သားလုပ်ငန်း၊ သတ္တုလုပ်ငန်း၊ အထည်အလိပ် သို့မဟုတ် ဘုရားတည်ဆောက်ရေးနဲ့ ဆက်စပ်တဲ့အလုပ်တွေ ရှိနိုင်တယ်။

ပုဂံဟာ ဘုရားစေတီထောင်ပေါင်းများစွာ တည်ဆောက်ခဲ့တဲ့ နေရာဖြစ်တာကြောင့် ဘုရားတည်ခြင်းဟာ ဘာသာရေးလုပ်ငန်းတစ်ခုတည်း မဟုတ်ဘူး။ အုတ်လုပ်သူ၊ သယ်ယူသူ၊ ပန်းရံ၊ ပန်းချီဆရာ၊ ပန်းပုဆရာ၊ သစ်လုပ်သားနဲ့ အစားအသောက်ပေးသွင်းသူအထိ လူအများကြီးကို အလုပ်ပေးတဲ့ စီးပွားရေးလှုပ်ရှားမှုကြီးတစ်ခု ဖြစ်ခဲ့တယ်။

လူတိုင်း မြို့ရိုးထဲမှာ နေကြသလား

မနေကြဘူး။

ပုဂံကို ယနေ့မြင်ရတဲ့ နန်းမြို့ရိုးနဲ့ ဘုရားတွေရှိတဲ့နေရာတစ်ခုတည်းအဖြစ် မမြင်သင့်ဘူး။ မြို့အနီးအနားမှာ ရွာတွေ၊ လယ်ယာမြေတွေ၊ ဘုန်းကြီးကျောင်းနဲ့ ဘာသာရေးပိုင်မြေတွေ၊ အလုပ်သမားနဲ့ လက်မှုပညာရှင်တွေရဲ့ လူနေအခြေချမှုတွေ ရှိခဲ့တယ်။

နန်းတော်နဲ့ အုပ်ချုပ်ရေးဗဟိုအနီးမှာ မင်းမှုထမ်း၊ အရာရှိနဲ့ အဆင့်မြင့်သူတွေ ရှိနိုင်ပေမယ့် နိုင်ငံရဲ့ လူအများစုက ကျေးလက်စိုက်ပျိုးရေးအသိုင်းအဝိုင်းထဲမှာ နေထိုင်ခဲ့ကြတာ ဖြစ်နိုင်ခြေများတယ်။

အိမ်တွေ ဘာကြောင့် မကျန်တော့တာလဲ

ဒီနေ့ ပုဂံမှာ ဘုရားတွေ ကျန်နေပြီး လူနေအိမ်တွေ မကျန်တာကြောင့် ရှေးလူတွေ ဘုရားထဲမှာ နေခဲ့ကြသလားလို့တောင် ကလေးတစ်ယောက် မေးနိုင်တယ်။

အဖြေက ဆောက်လုပ်ရေးပစ္စည်းမှာ ရှိတယ်။

အရေးကြီးတဲ့ ဘာသာရေးအဆောက်အအုံတွေကို အုတ်၊ ကျောက်နဲ့ တည်ဆောက်ခဲ့ပေမယ့် သာမန်လူနေအိမ်အများစုဟာ သစ်၊ ဝါး၊ သက်ကယ်နဲ့ အခြားပျက်စီးလွယ်တဲ့ ပစ္စည်းတွေကို အသုံးပြုခဲ့တာ ဖြစ်နိုင်တယ်။

အုတ်ဘုရားတစ်ဆူက ရာစုနှစ်များစွာ ခံနိုင်ပေမယ့် သစ်သားအိမ်တစ်လုံးက မီး၊ မိုး၊ ပိုးမွှားနဲ့ အချိန်ကြောင့် ပျောက်ကွယ်သွားတယ်။

ဒါကြောင့် ယနေ့ကျန်နေတဲ့ ပုဂံဟာ အဲဒီခေတ်မြို့ရဲ့ အပြည့်အစုံမဟုတ်ဘူး။ ကျောက်နဲ့ အုတ်နဲ့ ဆောက်ထားလို့ အသက်ရှင်ကျန်ခဲ့တဲ့ အပိုင်းကိုပဲ ကျွန်တော်တို့ ပိုမြင်နေရတာ ဖြစ်တယ်။

ဘာစားခဲ့ကြသလဲ

ပုဂံခေတ်အစားအသောက် menu တစ်ခုကို တိတိကျကျ ပြန်ရေးဖို့ မဖြစ်နိုင်ပေမယ့် စိုက်ပျိုးရေး၊ ကျောက်စာနဲ့ ဒေသပတ်ဝန်းကျင်က အခြေခံအစားအစာကို ပြောပြနိုင်တယ်။

ဆန်ဟာ အရေးကြီးဆုံး စားနပ်ရိက္ခာတစ်ခုဖြစ်တယ်။ ဒါပေမယ့် ပုဂံဒေသကိုယ်တိုင်ဟာ မြန်မာပြည်အောက်ပိုင်းလို မိုးများတဲ့နေရာ မဟုတ်ဘူး။ ဒါကြောင့် ဆည်မြောင်းနဲ့ ရေထိန်းစနစ်ရှိတဲ့ ကျောက်ဆည်၊ မိတ္ထီလာ၊ မင်းဘူးလို ဒေသတွေရဲ့ စိုက်ပျိုးရေးထုတ်လုပ်မှုက နိုင်ငံတော်အတွက် အလွန်အရေးကြီးခဲ့တယ်။

ဆန်အပြင် နှမ်း၊ ပဲမျိုးစုံနဲ့ ဒေသအလိုက် စိုက်ပျိုးနိုင်တဲ့ သီးနှံတွေကို စားသုံးခဲ့ကြမှာ ဖြစ်တယ်။ ငါး၊ ငါးခြောက်၊ အသားနဲ့ ဒေသထွက်အစားအစာတွေ ရှိနိုင်တယ်။

အဆင့်အတန်းအလိုက် စားသောက်ပုံ ကွာမယ်။ တော်ဝင်နဲ့ ချမ်းသာသူတွေရဲ့ စားပွဲက သာမန်လယ်သမားမိသားစုနဲ့ တူမှာမဟုတ်ဘူး။

ဒါပေမယ့် ရှေးလူတစ်ယောက်ရဲ့ အဓိကစိုးရိမ်မှုက ယနေ့လို “ဒီနေ့ ဘာစားရမလဲ” ဆိုတာထက် ဒီနှစ် စပါးကောင်းကောင်းထွက်မလား ဆိုတာ ဖြစ်နိုင်တယ်။

မိုးမကောင်းခြင်း၊ ရေမရခြင်း သို့မဟုတ် စစ်ပွဲကြောင့် သီးနှံပျက်ရင် မိသားစုတစ်စုရဲ့ဘဝ တိုက်ရိုက်ထိခိုက်နိုင်တယ်။

ရေကို ဘယ်ကရသလဲ

ပုဂံရဲ့ အဓိကစိန်ခေါ်မှုတစ်ခုက ရေဖြစ်တယ်။

ဧရာဝတီမြစ်ရှိပေမယ့် လူနေရာတိုင်းက မြစ်ကမ်းပေါ်မှာ မရှိဘူး။ ရေတွင်း၊ ကန်၊ ရေသိုလှောင်မှုနဲ့ ဒေသဆိုင်ရာရေအရင်းအမြစ်တွေ အရေးကြီးတယ်။

ပိုကြီးတဲ့အဆင့်မှာ ပုဂံနိုင်ငံရဲ့ အင်အားဟာ အထက်မြန်မာပြည်ရဲ့ ဆည်မြောင်းစိုက်ပျိုးရေးဒေသတွေကို ထိန်းချုပ်နိုင်မှုနဲ့ ဆက်စပ်တယ်။ ကျောက်ဆည်ဒေသလို စပါးထွက်ကောင်းတဲ့ နေရာတွေက မြို့တော်နဲ့ နိုင်ငံတော်အတွက် စားနပ်ရိက္ခာအခြေခံဖြစ်လာတယ်။

ဒါကြောင့် ပုဂံဘုရင်တစ်ပါးအတွက် စစ်တပ်ရှိတာတင် မလုံလောက်ဘူး။ ရေကို ထိန်းနိုင်ရမယ်။ လယ်ကို စိုက်နိုင်ရမယ်။ စပါးကို စုဆောင်းနိုင်ရမယ်။

ဈေးသွားရင် ဘာတွေတွေ့မလဲ

ပုဂံဟာ နိုင်ငံရေးဗဟိုဖြစ်သလို ကုန်သွယ်ရေးကွန်ရက်တွေနဲ့လည်း ချိတ်ဆက်နေခဲ့တယ်။ ဧရာဝတီမြစ်က မြောက်နဲ့တောင်ကို ဆက်သွယ်ပေးတဲ့ အဓိကသယ်ယူပို့ဆောင်ရေးလမ်းကြောင်းဖြစ်တယ်။

ဒေသတွင်းထွက် ဆန်၊ ဆီထွက်သီးနှံ၊ ဆား၊ ငါး၊ အထည်၊ သစ်၊ သတ္တုပစ္စည်းနဲ့ လက်မှုပစ္စည်းတွေ လဲလှယ်ရောင်းဝယ်ခဲ့ကြမယ်။ ဝေးလံတဲ့ဒေသတွေက ပစ္စည်းတွေလည်း ကုန်သွယ်ရေးကွန်ရက်ကနေ ရောက်လာနိုင်တယ်။

တရုတ်၊ အိန္ဒိယနဲ့ အရှေ့တောင်အာရှဒေသတွေနဲ့ ဆက်သွယ်မှုရှိခဲ့ကြောင်း ရှေးဟောင်းပစ္စည်းနဲ့ သမိုင်းအထောက်အထားတွေက ပြတယ်။

ဒါပေမယ့် သာမန်လူတစ်ယောက်ရဲ့ နေ့စဉ်ကုန်သွယ်မှုက နိုင်ငံတကာကုန်သည်တစ်ယောက်လို မဟုတ်ဘူး။ သူ့အတွက် အရေးကြီးတာ ဆန်၊ ဆီ၊ ဆား၊ အဝတ်နဲ့ အိမ်သုံးပစ္စည်းလို နေ့စဉ်လိုအပ်ချက်တွေ ဖြစ်မယ်။

ငွေနဲ့ပဲ ဝယ်ကြသလား

မဟုတ်ဘူး။

ပုဂံခေတ် စီးပွားရေးကို ယနေ့လို ငွေစက္ကူနဲ့ သတ်မှတ်ဈေးနှုန်းစနစ်တစ်ခုတည်းနဲ့ မမြင်သင့်ဘူး။ ကုန်ပစ္စည်းချင်း လဲလှယ်ခြင်း၊ အလေးချိန်နဲ့ တန်ဖိုးသတ်မှတ်တဲ့ သတ္တုများ၊ အခြားတန်ဖိုးရှိပစ္စည်းများနဲ့ ပေးချေခြင်း စတဲ့ ပုံစံတွေ တွဲဖက်ရှိနိုင်တယ်။

ကျောက်စာတွေမှာ မြေ၊ လယ်၊ ကျွန်၊ နွား၊ ငွေ၊ ရွှေနဲ့ အခြားပစ္စည်းတွေကို လှူဒါန်းခြင်းနဲ့ တန်ဖိုးဖော်ပြခြင်းတွေ တွေ့ရတယ်။ ဒီအချက်က စီးပွားရေးဟာ ရိုးရှင်းတဲ့ barter စနစ်တစ်ခုတည်း မဟုတ်ကြောင်း ပြတယ်။

အထူးသဖြင့် မြေယာဟာ အရေးကြီးဆုံး စီးပွားရေးအရင်းအမြစ်တွေထဲက တစ်ခု ဖြစ်တယ်။

အခွန်ဘယ်လိုပေးရသလဲ

ယနေ့လို နှစ်ကုန်ဝင်ငွေခွန် form ဖြည့်တာ မရှိဘူး။ ဒါပေမယ့် နိုင်ငံတော်နဲ့ အုပ်ချုပ်သူတွေကို ပေးရတဲ့ တာဝန်တွေရှိတယ်။

စိုက်ပျိုးထွက်ကုန်၊ လုပ်အား၊ ပစ္စည်း၊ သယ်ယူပို့ဆောင်ရေးနဲ့ အခြားဝန်ဆောင်မှုတွေဟာ အခွန်နဲ့ အမှုထမ်းတာဝန်ပုံစံ ဖြစ်နိုင်တယ်။

လူတစ်စုက ဘုရင်နဲ့ နိုင်ငံတော်အတွက် တာဝန်ရှိနိုင်သလို တချို့မြေယာနဲ့ လူအုပ်စုတွေဟာ ဘုရား၊ ကျောင်းနဲ့ သံဃာ့အဖွဲ့အစည်းဆီ လှူဒါန်းထားတာကြောင့် ဘာသာရေးအဖွဲ့အစည်းအတွက် ဝန်ဆောင်မှုပေးရနိုင်တယ်။

ပုဂံခေတ်မှာ ဘုရားနဲ့ ကျောင်းတွေကို မြေ၊ လူနဲ့ စီးပွားရေးအရင်းအမြစ် အများကြီးလှူဒါန်းခဲ့တာကြောင့် ဘာသာရေးအဖွဲ့အစည်းဟာ ဝတ်ပြုရာနေရာတင်မဟုတ်ဘဲ စီးပွားရေးအဖွဲ့အစည်းကြီးတစ်ခုလည်း ဖြစ်လာတယ်။

“ကျွန်” ဆိုတဲ့စကားကို ဘယ်လိုနားလည်ရမလဲ

ပုဂံကျောက်စာတွေမှာ ဘုရားကျွန်၊ ကျောင်းကျွန်နဲ့ အမှုထမ်းအုပ်စုတွေကို တွေ့ရတယ်။ ဒီစကားလုံးကို ယနေ့ခေတ် အတ္တလန္တိတ်ကျွန်ကုန်ကူးမှုက slave ဆိုတဲ့အဓိပ္ပာယ်တစ်မျိုးတည်းနဲ့ တိုက်ရိုက်ညီမျှမထားသင့်ဘူး။

အခြေအနေအလိုက် လူတစ်ဦး သို့မဟုတ် မိသားစုတစ်စုဟာ ဘုရား၊ ကျောင်း၊ တော်ဝင်အဖွဲ့အစည်း သို့မဟုတ် အခြားပိုင်ရှင်တစ်ဦးနဲ့ ဆက်စပ်ပြီး မျိုးရိုးလိုက်အမှုထမ်းတာဝန် ရှိနိုင်တယ်။ တချို့အခြေအနေမှာ လွတ်လပ်ခွင့် အလွန်ကန့်သတ်နိုင်တယ်။

ဒါကြောင့် ပုဂံခေတ်လူမှုအသိုင်းအဝိုင်းဟာ လူတိုင်းတူညီတဲ့ လွတ်လပ်တဲ့လယ်သမားတွေ နေထိုင်တဲ့ကမ္ဘာ မဟုတ်ဘူး။ အဆင့်အတန်းနဲ့ အမှုထမ်းဆက်နွယ်မှု ကွဲပြားတဲ့ လူအုပ်စုတွေ ရှိခဲ့တယ်။

ကလေးတွေ ကျောင်းတက်ရသလား

ပုဂံခေတ်မှာ ယနေ့လို နိုင်ငံတော်ပညာရေးစနစ်၊ grade အလိုက်ကျောင်းနဲ့ စာမေးပွဲစနစ် မရှိဘူး။

ဒါပေမယ့် စာတတ်မြောက်မှု မရှိဘူးလို့လည်း မဆိုနိုင်ဘူး။ ကျောက်စာထိုးနိုင်တဲ့ စာရေးသူ၊ ဘာသာပြန်သူ၊ သံဃာ၊ အုပ်ချုပ်ရေးနဲ့ ဘာသာရေးဆိုင်ရာ ပညာတတ်အုပ်စုတွေ ရှိတယ်။ ပါဠိဘာသာနဲ့ ဗုဒ္ဓစာပေ လေ့လာမှုဟာ ဘုန်းကြီးကျောင်းတွေနဲ့ ဆက်စပ်တယ်။

ကလေးအားလုံး စာသင်ခွင့်တူတယ်ဆိုတဲ့ အထောက်အထား မရှိဘူး။ လူမှုအဆင့်၊ လိင်၊ မိသားစုအလုပ်နဲ့ ဘာသာရေးအဖွဲ့အစည်းနဲ့ ဆက်နွယ်မှုအပေါ် မူတည်ပြီး အခွင့်အရေး ကွာနိုင်တယ်။

သာမန်လယ်သမားမိသားစုက ကလေးတစ်ယောက်အတွက် လယ်ယာနဲ့ အိမ်အလုပ်ကို သင်ယူခြင်းဟာလည်း သူ့ဘဝအတွက် အရေးကြီးတဲ့ “ပညာရေး” တစ်မျိုး ဖြစ်ခဲ့မယ်။

ဘာသာရေးက နေ့စဉ်ဘဝထဲ ဘယ်လောက်ဝင်သလဲ

အလွန်နက်ရှိုင်းတယ်။

ပုဂံခေတ်မှာ ထေရဝါဒဗုဒ္ဓဘာသာ အားကောင်းလာခဲ့ပေမယ့် လူတွေရဲ့ ယုံကြည်မှုက ဗုဒ္ဓဘာသာတစ်မျိုးတည်းနဲ့ ကန့်သတ်ထားတာ မဟုတ်ဘူး။ နတ်ယုံကြည်မှု၊ ဒေသခံအလေ့အထနဲ့ အခြားဘာသာရေးအစဉ်အလာတွေဟာလည်း လူမှုဘဝထဲမှာ ဆက်ရှိခဲ့တယ်။

ကုသိုလ်ပြုခြင်းဟာ နောက်ဘဝအတွက်သာ မဟုတ်ဘူး။ လူမှုဂုဏ်သိက္ခာနဲ့ မိသားစုအမှတ်တရအတွက်လည်း အရေးကြီးတယ်။ ချမ်းသာသူက ဘုရားတစ်ဆူတည်နိုင်တယ်။ အခြားသူက မြေ၊ ဆီမီး၊ အစားအသောက်၊ လုပ်အား သို့မဟုတ် ပစ္စည်းလှူနိုင်တယ်။

ဒီလိုလှူဒါန်းမှုတွေကြောင့် ယနေ့ကျွန်တော်တို့ ပုဂံခေတ်လူတွေရဲ့ နာမည်၊ မိသားစု၊ ပိုင်ဆိုင်မှုနဲ့ ဆန္ဒတွေကို ကျောက်စာကနေ ပြန်သိနိုင်တာ ဖြစ်တယ်။

အမျိုးသမီးတွေ ဘာလုပ်ခဲ့ကြသလဲ

ပုဂံခေတ်အမျိုးသမီးကို အိမ်ထဲမှာပဲ နေတဲ့သူအဖြစ် မမြင်သင့်ဘူး။

ကျောက်စာတွေမှာ အမျိုးသမီးအလှူရှင်တွေ၊ မြေပိုင်ဆိုင်မှုနဲ့ လှူဒါန်းမှုတွေကို တွေ့ရတယ်။ မိသားစုစီးပွားရေး၊ စိုက်ပျိုးရေး၊ အထည်အလိပ်၊ ဈေးရောင်းဝယ်မှုနဲ့ အိမ်ထောင်စုစီမံမှုမှာ အမျိုးသမီးတွေ အရေးကြီးခဲ့ကြမှာ ဖြစ်တယ်။

တော်ဝင်နဲ့ အဆင့်မြင့်အမျိုးသမီးတွေမှာ ဘာသာရေးအဆောက်အအုံတည်ဆောက်ခြင်းနဲ့ မြေယာလှူဒါန်းခြင်းကနေ လူမှုသြဇာ ဖော်ပြနိုင်တယ်။

ဒါပေမယ့် “ပုဂံခေတ်အမျိုးသမီးအားလုံး အမျိုးသားနဲ့ အခွင့်အရေးတူခဲ့တယ်” လို့လည်း မပြောနိုင်ဘူး။ လူမှုအဆင့်နဲ့ အခြေအနေကွာခြားမှုတွေ ရှိတယ်။

ခရီးသွားရင် ဘယ်လိုသွားမလဲ

သာမန်လူအများစုအတွက် လမ်းလျှောက်ခြင်းက အခြေခံသယ်ယူပို့ဆောင်ရေး ဖြစ်မယ်။ နွားလှည်း၊ မြင်းနဲ့ တိရစ္ဆာန်သယ်ယူပို့ဆောင်ရေးကိုလည်း အသုံးပြုနိုင်တယ်။

ဒါပေမယ့် အဝေးခရီးနဲ့ ကုန်စည်သယ်ယူရေးမှာ ဧရာဝတီမြစ်က အလွန်အရေးကြီးတယ်။ လှေဟာ လူနဲ့ ကုန်ပစ္စည်းအများကြီးကို ကုန်းလမ်းထက် ထိရောက်စွာ သယ်နိုင်တယ်။

ပုဂံရဲ့ တည်နေရာက ဧရာဝတီမြစ်ဘေးမှာရှိတာဟာ မတော်တဆမဟုတ်ဘူး။ မြစ်က စားနပ်ရိက္ခာ၊ ကုန်သွယ်ရေး၊ သတင်းနဲ့ လူတွေကို မြို့တော်ဆီ ချိတ်ဆက်ပေးတယ်။

ညဘက်မှာ ဘယ်လိုနေခဲ့ကြမလဲ

လျှပ်စစ်မရှိဘူး။

ဆီမီး၊ မီးဖိုနဲ့ အခြားမီးအလင်းရင်းမြစ်တွေကို အသုံးပြုရတယ်။ အလင်းရဖို့ ဆီလိုတယ်ဆိုတာကြောင့် ညဘက်အလင်းဟာ ယနေ့လို အလွယ်တကူမရဘူး။

လူအများစုရဲ့ နေ့စဉ်ဘဝဟာ နေရောင်နဲ့ ပိုနီးကပ်စွာ လိုက်နာမယ်။ မနက်စောစော အလုပ်စပြီး ညအမှောင်ကျလာရင် အိမ်နဲ့ အနီးအနားလှုပ်ရှားမှု ပိုများမယ်။

ပွဲတော်၊ ဘာသာရေးအခမ်းအနားနဲ့ လူစုလူဝေးရှိတဲ့နေ့တွေမှာတော့ ညဘက်လူမှုဘဝ ပိုအသက်ဝင်နိုင်တယ်။

ဖျားနာရင် ဘယ်လိုကုမလဲ

ပုဂံခေတ်မှာ ယနေ့လို ဆေးရုံနဲ့ သိပ္ပံဆေးပညာစနစ် မရှိဘူး။ ဒေသထွက်ဆေးဖက်ဝင်အပင်၊ ရိုးရာကုထုံး၊ အတွေ့အကြုံအခြေခံ ဆေးပညာနဲ့ ဘာသာရေးဆိုင်ရာယုံကြည်မှုတွေ ပေါင်းစပ်အသုံးပြုခဲ့ကြမှာ ဖြစ်တယ်။

ရောဂါတစ်ခုဟာ ယနေ့အလွယ်တကူကုနိုင်ပေမယ့် အဲဒီခေတ်မှာ အသက်အန္တရာယ်ရှိနိုင်တယ်။ မွေးဖွားခြင်း၊ ကလေးဘဝရောဂါ၊ ကူးစက်ရောဂါနဲ့ ဒဏ်ရာတွေဟာ မိသားစုဘဝရဲ့ အမြဲတမ်းအန္တရာယ်တွေ ဖြစ်ခဲ့မယ်။

ဒါကြောင့် ရှေးလူတွေရဲ့ ဘာသာရေးယုံကြည်မှုကို ယနေ့အမြင်နဲ့ “အယူသီးမှု” လို့ပဲ မမြင်သင့်ဘူး။ ရောဂါ၊ မိုးခေါင်မှု၊ မွေးဖွားမှုနဲ့ သေဆုံးမှုကို ထိန်းချုပ်နိုင်တဲ့ သိပ္ပံနည်းပညာနည်းပါးတဲ့ကမ္ဘာမှာ ဘာသာရေးနဲ့ နတ်ယုံကြည်မှုက မသေချာမှုကို ရင်ဆိုင်ဖို့ စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာစနစ်တစ်ခုလည်း ဖြစ်တယ်။

ပုဂံခေတ်လူတစ်ယောက်ဟာ “မြန်မာနိုင်ငံသား” လို့ ကိုယ့်ကိုယ်ကို မြင်ခဲ့မလား

ယနေ့ခေတ် နိုင်ငံသားအယူအဆကို ၁၂ ရာစုလူတစ်ယောက်ဆီ တိုက်ရိုက်ထည့်လို့မရဘူး။

သူ့အတွက် ကိုယ့်ရွာ၊ ကိုယ့်မိသားစု၊ ကိုယ့်အမှုထမ်းအုပ်စု၊ ကိုယ့်ဒေသ၊ ကိုယ့်ဘုရားကျောင်းနဲ့ ဘုရင်အပေါ် ဆက်နွယ်မှုတွေက ပိုအရေးကြီးနိုင်တယ်။

ပုဂံနိုင်ငံထဲမှာ လူမျိုးနဲ့ ဘာသာစကားအမျိုးမျိုးရှိခဲ့တယ်။ ဗမာ၊ မွန်၊ ပျူအစဉ်အလာ၊ အိန္ဒိယနဲ့ အခြားဒေသက လူအုပ်စုတွေရဲ့ သက်ရောက်မှုတွေကို ယဉ်ကျေးမှုနဲ့ စာပေမှာ တွေ့ရတယ်။

ဒါကြောင့် ပုဂံကို ယနေ့ခေတ် လူမျိုးနိုင်ငံတော်ပုံစံနဲ့ တိုက်ရိုက်တူညီအောင် မမြင်သင့်ဘူး။

သူ့ဘဝမှာ ဘုရင်ကို မြင်ဖူးမလား

ပုဂံမြို့တော်နားမှာ နေတဲ့သူတစ်ယောက်ဆိုရင် တော်ဝင်အခမ်းအနား၊ ဘာသာရေးပွဲနဲ့ စစ်တပ်ချီတက်မှုတွေမှာ ဘုရင် သို့မဟုတ် တော်ဝင်အဖွဲ့ကို အဝေးကမြင်နိုင်ခြေရှိတယ်။

ဒါပေမယ့် နိုင်ငံအဝေးပိုင်းက လယ်သမားတစ်ယောက်ကတော့ ဘုရင်ကို တစ်သက်လုံး မမြင်ဖူးနိုင်ဘူး။ သူ့အတွက် ဘုရင်ဆိုတာ ဒေသခံအုပ်ချုပ်သူကနေ ဆင်းလာတဲ့အမိန့်၊ အခွန်၊ စစ်မှုထမ်းတာဝန်နဲ့ ဘုရားလှူဒါန်းမှုတွေကနေ သိရတဲ့ အာဏာဖြစ်နိုင်တယ်။

ယနေ့ခေတ်လို မီဒီယာကနေ နေ့တိုင်းခေါင်းဆောင်ပုံမြင်ရတဲ့ ကမ္ဘာ မဟုတ်ဘူး။

ပုဂံခေတ်ဘဝက ရိုမန်တစ်ဆန်ခဲ့သလား

ရှေးဟောင်းဘုရားတွေကြား နေဝင်ချိန်ကို ကြည့်ရင် ပုဂံခေတ်ဘဝကို အေးချမ်းပြီး လှပတဲ့ကမ္ဘာလို စိတ်ကူးရလွယ်တယ်။

ဒါပေမယ့် သာမန်လူတစ်ယောက်အတွက် ဘဝဟာ အလုပ်ကြမ်းတယ်။ မိုးကို မှီခိုရတယ်။ ရောဂါကို ကြောက်ရတယ်။ စစ်ဖြစ်ရင် လူနဲ့ ရိက္ခာပေးရနိုင်တယ်။ အခွန်နဲ့ အမှုထမ်းတာဝန်ရှိတယ်။ လူမှုအဆင့်အတန်းက လွတ်လပ်မှုကို ကန့်သတ်နိုင်တယ်။

တစ်ဖက်မှာ မိသားစုရှိတယ်။ ဈေးရှိတယ်။ ဘာသာရေးပွဲရှိတယ်။ လက်မှုပညာရှိတယ်။ အချစ်၊ အိမ်ထောင်ရေး၊ မွေးဖွားမှု၊ ဝမ်းနည်းမှုနဲ့ မျှော်လင့်ချက်တွေ ရှိတယ်။

သူတို့လည်း ကျွန်တော်တို့လိုပဲ နေ့တစ်နေ့ပြီး နောက်တစ်နေ့ကို ဖြတ်သန်းခဲ့တဲ့ လူတွေပါ။ ကွာတာက သူတို့ရဲ့ကမ္ဘာကို လျှပ်စစ်၊ အင်တာနက်နဲ့ စက်ယန္တရားတွေက မထိန်းချုပ်ဘဲ ရေ၊ မိုး၊ မြေ၊ စပါး၊ ဘာသာရေးနဲ့ လူမှုဆက်နွယ်မှုတွေက ပိုပြီး ထိန်းချုပ်ခဲ့တာ ဖြစ်တယ်။

ဒီအချက်ကို နားလည်လိုက်ရင် ပုဂံမှာ မြင်ရတဲ့ ဘုရားတွေကလည်း ပိုပြီး အသက်ဝင်လာတယ်။

အုတ်တစ်ချပ်စီရဲ့နောက်မှာ အုတ်ဖုတ်ခဲ့သူ ရှိတယ်။ အုတ်ကို သယ်ခဲ့သူ ရှိတယ်။ ပန်းချီရေးခဲ့သူ ရှိတယ်။ ထမင်းချက်ကျွေးခဲ့သူ ရှိတယ်။ လယ်ထဲမှာ စပါးစိုက်ပြီး အဲဒီလူတွေကို ကျွေးခဲ့သူ ရှိတယ်။ ဘုရားတည်ဖို့ မြေကို လှူခဲ့သူ ရှိတယ်။ ဆီမီးထွန်းဖို့ ဆီပေးခဲ့သူ ရှိတယ်။

ယနေ့ ပုဂံမှာ ကျွန်တော်တို့ မြင်နေရတာဟာ ဘုရင်တွေရဲ့သမိုင်းတစ်ခုတည်း မဟုတ်ဘူး။

နာမည်မကျန်ခဲ့တဲ့ သာမန်လူထောင်ပေါင်းများစွာရဲ့ နေ့စဉ်ဘဝတွေ အုတ်နဲ့ကျောက်ထဲမှာ ကျန်ရစ်နေတဲ့ သမိုင်းလည်း ဖြစ်တယ်။

အဓိကရင်းမြစ်များ

• ပုဂံခေတ် မြန်မာကျောက်စာများနှင့် လှူဒါန်းမှုမှတ်တမ်းများ
• UNESCO နှင့် ပုဂံရှေးဟောင်းသုတေသနဆိုင်ရာ မှတ်တမ်းများ
• Michael Aung-Thwin — Pagan: The Origins of Modern Burma နှင့် ပုဂံခေတ် လူမှု၊ စီးပွားရေးဆိုင်ရာ လေ့လာချက်များ
• မြန်မာ့ရှေးဟောင်းသုတေသန၊ ဆည်မြောင်းစိုက်ပျိုးရေးနှင့် ဘာသာရေးအဖွဲ့အစည်းဆိုင်ရာ သုတေသနများ

Editor’s Note: ပုဂံခေတ် သာမန်လူတစ်ဦး၏ တစ်နေ့တာကို တိုက်ရိုက်မှတ်တမ်းတင်ထားသော diary မရှိပါ။ ထို့ကြောင့် ဆောင်းပါးသည် ကျောက်စာ၊ ရှေးဟောင်းသုတေသနနှင့် ခေတ်ဆိုင်ရာ လူမှုစီးပွားရေးအထောက်အထားများမှ သိနိုင်သည့် အချက်များကို အခြေခံထားပြီး မသေချာသော နေ့စဉ်အသေးစိတ်များကို အတည်ပြုချက်မရှိဘဲ မဖန်တီးထားပါ။